HomeCách giảm hàng tồn chậm ở tiệm tạp hóa: xử lý và chặn nhập dưTạp hóaCách giảm hàng tồn chậm ở tiệm tạp hóa: xử lý và chặn nhập dư

Cách giảm hàng tồn chậm ở tiệm tạp hóa: xử lý và chặn nhập dư

Muốn giảm hàng tồn chậm ở tiệm tạp hóa, hãy làm hai việc song song: xử lý số hàng đang nằm kho theo thứ tự ít mất vốn nhất (đổi trả nhà cung cấp, đổi chỗ trưng bày, bán kèm, giảm giá có hạn, cuối cùng mới hủy) và chặn nguồn sinh ra nó, nhất là nhập theo khuyến mãi của nhà cung cấp mà không tính số tháng bán hết.

Bài này dành cho tiệm đã biết mình có hàng chậm và cần biết làm gì tiếp. Nếu bạn chưa tách được mặt hàng nào đang chậm, hãy đọc trước cách tính tuổi tồn kho và chia nhóm hàng chậm luân chuyển, rồi quay lại đây.

Vì sao tiệm tạp hóa hay dồn hàng tồn chậm?

Phần lớn hàng tồn chậm ở tạp hóa sinh ra lúc nhập hàng, không phải lúc bán. Một tiệm có vài trăm mã hàng, chủ tiệm vừa đứng quầy vừa đặt hàng, nên rất dễ nhập theo thói quen hoặc theo lời mời chào.

Bảng dưới gom sáu nguồn hay gặp nhất và dấu hiệu để nhận ra từng nguồn ngay trên kệ:

Nguồn sinh hàng chậm Dấu hiệu nhận ra Hướng chặn
Nhận khuyến mãi số lượng của nhà cung cấp (mua 10 tặng 1, chiết khấu theo thùng) Một mã có tồn gấp nhiều lần số bán mỗi tháng ngay sau đợt nhập Tính số tháng bán hết trước khi nhận (mục kế tiếp)
Nhập thử hàng mới theo mẫu mã Hàng mới vào kệ 3–4 tuần mà chưa có khách hỏi lại Nhập thử số nhỏ nhất nhà cung cấp cho phép
Sợ hết hàng nên nhập dư “cho chắc” Kho luôn có hàng nhưng tiền mặt thường xuyên thiếu Đặt mức tồn tối thiểu theo số bán thật
Trưng bày khuất (kệ dưới cùng, góc trong) Khách hỏi món mà tiệm có nhưng không thấy Xoay vị trí, thử 2 tuần
Hàng theo mùa còn lại sau mùa Bánh kẹo Tết, nước giải khát dư sau hè Chốt số nhập mùa sau theo số bán mùa này
Lô mới xếp chồng lên lô cũ Lô sau bán trước, lô trước cận date ở đáy Xếp hàng cũ ra ngoài, hàng mới vào trong

Một cách lọc nhanh khi chưa có số liệu chi tiết: so số đã bán với số đã nhập của từng mã trong 30–60 ngày. Mã nào bán chưa được khoảng một phần ba số nhập là ứng viên cần xem kỹ. Ngưỡng này chỉ để khoanh vùng; hàng có hạn dùng ngắn cần ngưỡng chặt hơn, đồ gia dụng bền có thể nới hơn.

Có nên nhận khuyến mãi “mua 10 tặng 1” của nhà cung cấp?

Chỉ nên nhận khi số tháng bán hết lô hàng ngắn hơn hạn dùng còn lại, có chừa khoảng an toàn, và phần tiền được lợi lớn hơn phần vốn bị giam thêm.

Công thức dùng được ngay tại quầy:

  • Số tháng bán hết = (tồn hiện có + số sẽ nhập, gồm cả hàng tặng) ÷ số bán trung bình mỗi tháng.
  • Giá vốn thực mỗi đơn vị = tổng tiền phải trả ÷ tổng số đơn vị nhận được.
  • Hàng có thể phải bỏ = số bán mỗi tháng × (số tháng bán hết − số tháng còn hạn), nếu kết quả lớn hơn 0.

Ví dụ minh họa: nhà cung cấp mời mua 10 thùng nước rửa chén tặng 1, giá 180.000đ/thùng. Tiệm đang bán khoảng 2 thùng mỗi tháng, tồn còn 0, lô hàng còn hạn 4 tháng.

Chỉ số Nhận khuyến mãi Nhập 2 thùng mỗi tháng như cũ
Tiền trả một lần 1.800.000đ cho 11 thùng 360.000đ cho 2 thùng
Giá vốn thực mỗi thùng ≈ 163.600đ 180.000đ
Số tháng bán hết 11 ÷ 2 = 5,5 tháng 1 tháng
Hàng có thể quá hạn 2 × (5,5 − 4) = 3 thùng ≈ 491.000đ vốn Không
Phần được lợi nhờ khuyến mãi 1 thùng tặng ≈ 180.000đ —

Trong ví dụ này, rủi ro phải bỏ 3 thùng lớn gấp gần ba lần phần được tặng, chưa kể 1.800.000đ nằm trong kho hơn 5 tháng thay vì quay vòng nhập hàng bán chạy. Nếu hạn dùng còn 12 tháng thì phép tính đổi chiều và khuyến mãi đáng nhận.

Trước khi gật đầu với một đợt khuyến mãi số lượng, tự hỏi ba câu:

  • ☐ Số tháng bán hết có ngắn hơn hạn dùng ít nhất 1 tháng không?
  • ☐ Tiền được lợi có lớn hơn giá trị phần hàng có thể phải bỏ không?
  • ☐ Số tiền bỏ ra có làm thiếu vốn nhập các mã bán chạy trong tháng tới không?

Muốn có mức tồn cho từng mã dựa trên số bán của chính tiệm, xem bài quyết định nhập hàng tuần theo hàng bán chạy, bán chậm.

Giảm hàng tồn chậm theo thứ tự nào để ít mất vốn nhất?

Đi từ cách thu về nhiều vốn nhất đến cách mất nhiều nhất: đổi trả nhà cung cấp trước, giảm giá sau, tiêu hủy là bước cuối. Làm ngược lại thì tiệm tự cắt lãi của mình sớm hơn cần thiết.

  1. Đếm lại trước khi xử lý. Một phần “hàng chậm” thực ra là số trên sổ sai: hàng đã bán mà chưa ghi, hoặc ghi nhập nhầm đơn vị thùng/lẻ. Đếm thực tế các mã định xử lý trước.
  2. Hỏi nhà cung cấp đổi hoặc trả. Hàng còn hạn, còn nguyên thùng, nguyên tem thì nhiều đại lý chấp nhận đổi sang mã khác hoặc trừ vào đơn sau. Đi kèm đơn hàng mới thì dễ được đồng ý hơn.
  3. Đổi chỗ trưng bày trong 2 tuần. Đưa lên kệ ngang tầm mắt hoặc cạnh món bán chạy cùng nhóm. Sau 2 tuần vẫn không nhúc nhích thì chuyển bước.
  4. Bán kèm hoặc tặng theo đơn. Gắn hàng chậm với món bán chạy (mua thùng mì tặng gói gia vị) hoặc tặng khi đơn đạt một mức tiền. Khách quen nhận được thêm, giá niêm yết không bị hạ.
  5. Giảm giá có hạn. Giảm khoảng 10–20% trong một khoảng ngày rõ ràng, chỉ cho mã cần xả, không lặp lại liên tục trên cùng một mã để khách khỏi quen chờ giảm.
  6. Bán ngang hoặc dưới giá vốn. Chỉ khi hàng sắp hết hạn: thu về một phần vốn vẫn hơn mất trắng.
  7. Tiêu hủy và ghi sổ. Hàng hết hạn, hư hỏng thì bỏ, nhưng phải ghi xuất kho kèm lý do để tồn và giá trị kho đúng với thực tế.

Mỗi mã chỉ nên ở một bước 1–2 tuần rồi đánh giá. Ghi lại lý do mã đó chậm (giá cao hơn tiệm bên cạnh, ít người biết, nhập quá tay) vì đây là thứ giúp lần nhập sau đúng hơn. Nếu đổi trả nhiều, hãy soát lại cả khâu nhận hàng theo bài kiểm soát nhập hàng cho tạp hóa nhiều mã hàng.

Hàng cận date xử lý sao cho khỏi phải bỏ?

Hàng cận date phải được đẩy ra sớm khi còn đủ thời gian bán, vì càng gần hạn thì càng phải giảm sâu và cuối cùng vẫn có thể phải hủy.

Ví dụ minh họa: tiệm còn 20 chai nước tương, giá vốn 25.000đ, giá bán 32.000đ, còn hạn 2 tháng, mỗi tháng bán 2 chai. Để nguyên thì đến ngày hết hạn còn khoảng 16 chai, tương đương 400.000đ vốn phải bỏ. Nếu giảm 20% (còn 25.600đ, vẫn trên giá vốn) và bày ở khu gần quầy, mỗi chai bán thêm được là một chai không mất vốn. Ngay cả bán đúng giá vốn cũng hơn hẳn việc hủy.

Những thói quen giữ hàng cận date ở mức thấp:

  • ☐ Xếp hàng theo nguyên tắc hết hạn trước bán trước: lô cũ ra ngoài, lô mới vào trong.
  • ☐ Ghi hạn dùng ngay lúc nhập hàng, không đợi đến khi kiểm kho.
  • ☐ Lập một khu “hàng đặc biệt” nhỏ gần quầy thu ngân, xoay hàng mỗi tuần.
  • ☐ Đặt mốc hành động cố định, ví dụ còn 30 ngày thì giảm giá, còn 7 ngày thì bán ngang vốn.
  • ☐ Hàng còn hạn dài nhưng bán chậm thì hỏi đổi trả trước, đừng đợi đến lúc cận date.

Cách tách riêng cảnh báo hạn dùng để xử lý sớm có trong bài tách cảnh báo hàng cận date ở cửa hàng tạp hóa.

Rà soát và nhập hàng thế nào để không dồn hàng chậm?

Đặt một buổi rà soát ngắn mỗi tuần và một vài quy tắc nhập hàng cố định; hàng chậm sẽ không dồn thành đống vì được phát hiện khi mới vài thùng.

Buổi rà soát 15 phút mỗi tuần (chọn ngày cố định, ví dụ sáng thứ Hai trước khi đặt hàng):

  1. Lấy danh sách mã bán ít nhất trong 30 ngày qua và so với tồn hiện có.
  2. Đánh dấu mã có hạn dùng gần nhất.
  3. Với mỗi mã chậm, ghi một dòng: nguyên nhân nghi ngờ, bước xử lý tuần này, người phụ trách.
  4. Xem lại các mã đang xử lý từ tuần trước: đã nhúc nhích chưa, có cần chuyển bước không.
  5. Gạch mã chậm khỏi đơn đặt hàng tuần này nếu còn đủ bán.

Ba quy tắc nhập hàng nên dán cạnh chỗ đặt hàng:

  • Hàng mới nhập thử số nhỏ nhất; chỉ nhập lại khi đã bán được phần lớn lô thử.
  • Khuyến mãi số lượng phải qua phép tính số tháng bán hết ở trên.
  • Không nhập thêm mã đang nằm trong danh sách xử lý, kể cả khi nhà cung cấp chào giá tốt.

Mỗi tháng nhìn thêm một con số: tổng vốn đang nằm trong các mã chậm (tồn × giá vốn). Con số này giảm dần là dấu hiệu tiệm đang đi đúng. Nếu kho và sổ thường lệch nhau, hãy làm thêm đối chiếu tồn kho thực tế với hệ thống trước, vì số tồn sai sẽ làm mọi phép tính trên sai theo.

Làm việc này trên VMASS như thế nào?

VMASS không có báo cáo “hàng bán chậm” dựng sẵn, nhưng có đủ số liệu và công cụ để làm từng bước ở trên:

  1. Xem tồn và giá vốn: trang Kho hiển thị tồn hiện tại, trạng thái (hết hàng, sắp hết, còn hàng) và giá vốn bình quân của từng mặt hàng; lọc theo danh mục để rà từng nhóm.
  2. Lập danh sách cho buổi rà soát tuần: ở trang Phân tích, chọn 30 ngày gần nhất để xem số bán từng mặt hàng, đối chiếu với kỳ trước. Xuất Excel rồi đặt cạnh cột tồn ở trang Kho: mã nào tồn nhiều mà bán lèo tèo thì đưa vào danh sách xử lý tuần này. Mã không bán được cái nào trong kỳ có thể không hiện ở danh sách bán, nên hãy dò thêm những mã còn tồn mà vắng mặt — đó thường là nhóm chậm nhất.
  3. Kiểm tra trước khi nhận khuyến mãi: trước khi đặt lại một mã, xem phần lịch sử nhập của mã đó (trang Kho): đợt nhập trước là bao nhiêu thùng, giá nào, cách nay bao lâu. Lấy số đó cùng số bán mỗi tháng để tính số tháng bán hết như ví dụ phía trên.
  4. Ghi hạn dùng lúc nhập: khi nhập kho có ghi hạn dùng, VMASS lưu hạn gần nhất của mặt hàng và có cảnh báo hàng sắp hết hạn ở mốc 7 ngày và 3 ngày. VMASS không theo dõi số còn lại của từng lô, nên việc xếp lô cũ ra ngoài vẫn làm tại kệ.
  5. Đếm lại trước khi xả hàng: lập một phiếu Kiểm kho chỉ gồm những mã sắp giảm giá hoặc trả đại lý, nhập số đếm thật; hoàn tất phiếu là con số trên máy về đúng thực tế.
  6. Trả nhà cung cấp và tiêu hủy: trang Xuất kho có phiếu trả nhà cung cấp và phiếu tiêu hủy (chọn lý do như hết hạn, hư hỏng). Nếu nhân viên lập phiếu, chủ tiệm hoặc người được giao quyền duyệt xong thì tồn mới giảm.
  7. Bán kèm, giảm giá có hạn: trang Khuyến mãi cho đặt ngày bắt đầu, ngày kết thúc, điều kiện (đơn có chứa sản phẩm nào, giá trị đơn tối thiểu) và lợi ích (giảm giá sản phẩm hoặc tặng quà), kèm giới hạn tổng số lượt dùng.
  8. Ngưỡng nhắc nhập vừa phải: mã đang nằm trong danh sách xử lý thì để ngưỡng tồn tối thiểu thấp, để máy chỉ nhắc khi gần cạn thật; đừng nhập thêm chỉ vì đại lý chào giá. Nếu chưa đặt ngưỡng, VMASS coi tồn từ 10 trở xuống là sắp hết.

Cách đo một chương trình khuyến mãi có còn lãi hay không có trong bài đo hiệu quả khuyến mãi mà không hụt lãi.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu không bán được thì coi là hàng tồn chậm?

Không có mốc chung cho mọi mặt hàng. Một cách dễ dùng là so số bán với số nhập trong 30–60 ngày: mã bán chưa được khoảng một phần ba số nhập thì đưa vào danh sách xem kỹ. Hàng hạn dùng ngắn cần mốc chặt hơn hàng gia dụng.

Có nên bán hàng tồn chậm dưới giá vốn không?

Có, nhưng chỉ khi hàng sắp hết hạn hoặc đã thử đổi trả, đổi chỗ, bán kèm mà không được. Thu về một phần vốn vẫn hơn phải hủy toàn bộ. Hàng còn hạn dài thì nên thử các bước ít mất vốn hơn trước.

Nhà cung cấp có bắt buộc nhận đổi trả hàng bán chậm không?

Không. Đổi trả phụ thuộc thỏa thuận với từng đại lý, thường chỉ áp dụng khi hàng còn hạn và còn nguyên đóng gói. Nên hỏi điều kiện đổi trả ngay lúc bắt đầu lấy hàng và ghi lại để dùng khi cần.

Phần mềm có giúp tôi tránh nhập dư hàng không?

Có, ở mức nhắc nhở. VMASS nhắc khi tồn xuống tới ngưỡng tối thiểu bạn đặt và khi hàng sắp hết hạn, nên bạn chỉ đặt hàng lúc cần. Quyết định nhận khuyến mãi số lượng hay không vẫn cần bạn tính số tháng bán hết.

Hàng tồn chậm ở tạp hóa giảm nhanh nhất khi bạn vừa xử lý đúng thứ tự vừa sửa cách nhập hàng. Bắt đầu tuần này với 10 mã đang giam nhiều vốn nhất và buổi rà soát 15 phút. Nếu bạn muốn số tồn, giá vốn và số bán của từng mã nằm sẵn trên máy để lập danh sách nhanh hơn, hãy dùng thử VMASS miễn phí.