HomePhân tích lý do trả hàng: tìm đúng nguyên nhân để giảm tổn thấtBán lẻPhân tích lý do trả hàng: tìm đúng nguyên nhân để giảm tổn thất

Phân tích lý do trả hàng: tìm đúng nguyên nhân để giảm tổn thất

Phân tích lý do trả hàng là ghi lại vì sao khách trả từng món, gom các lý do vào vài nhóm nguyên nhân, rồi tính tỷ lệ trả theo mặt hàng, lô nhập và kênh bán. Làm đều mỗi tuần, bạn biết lỗi nằm ở hàng, ở khâu tư vấn hay ở khâu giao để sửa đúng chỗ, thay vì chỉ hoàn tiền rồi quên.

Nhiều cửa hàng chỉ biết “tháng này trả nhiều”, nhưng không biết trả vì đâu. Bài này đưa ra cách chia nhóm lý do, những thông tin cần ghi mỗi lần nhận hàng trả, công thức tính tỷ lệ trả, một ví dụ minh họa đọc số liệu, và cách làm phần ghi nhận trên VMASS.

Vì sao phải phân tích lý do trả hàng thay vì chỉ đếm số đơn trả?

Vì cùng một con số trả hàng có thể đến từ những nguyên nhân rất khác nhau, và mỗi nguyên nhân cần một cách sửa riêng. Đếm số đơn chỉ cho biết có vấn đề, không cho biết phải sửa ở đâu.

Một món bị trả gây ra nhiều khoản tốn hơn số tiền hoàn cho khách:

  • Hàng giảm giá trị: hàng đã mở hộp, đã thử, hoặc lỗi thì khó bán lại đúng giá.
  • Phí vận chuyển chiều về với đơn giao tận nơi, nếu cửa hàng chịu phí.
  • Công xử lý: nhận hàng, kiểm tra, hoàn tiền, cất lại kệ hoặc gom trả nhà cung cấp.
  • Tồn kho sai nếu hàng đã lên kệ mà chưa ghi trả hàng trên hệ thống.

Khi biết lý do, bạn đổi được câu hỏi “vì sao tháng này trả nhiều?” thành câu hỏi cụ thể hơn, ví dụ “vì sao mẫu váy mới bị trả do sai màu?”. Câu hỏi cụ thể thì mới có việc cụ thể để làm.

Nên chia lý do trả hàng thành những nhóm nào?

Nên dùng 5–7 lý do cố định, mỗi lý do thuộc một nhóm nguyên nhân có người chịu trách nhiệm sửa. Ít lý do thì nhân viên chọn nhanh và chọn đúng. Bảng dưới là bộ khởi đầu cho cửa hàng bán lẻ, bạn chỉnh tên cho hợp ngành hàng.

Lý do ghi trên sổ Nhóm nguyên nhân Ai sửa Việc nên làm đầu tiên
Hàng lỗi, hỏng khi mở ra Chất lượng hàng nhập Người nhập hàng Kiểm lô nhập, báo nhà cung cấp, xem lại khâu kiểm khi nhận hàng
Không giống ảnh, sai màu, sai mô tả Thông tin sản phẩm Người đăng bán online Chụp lại ảnh dưới ánh sáng thật, ghi rõ chất liệu, kích thước
Đưa nhầm mẫu, nhầm size, nhầm màu Soạn hàng, giao hàng Người soạn đơn, thu ngân Quét mã khi soạn, đối chiếu hóa đơn trước khi đóng gói
Không vừa, không hợp nhu cầu Tư vấn Nhân viên bán hàng Bổ sung bảng size, câu hỏi tư vấn bắt buộc
Hư hỏng trong lúc vận chuyển Đóng gói Người đóng gói Đổi cách chèn lót, thêm lớp bảo vệ cho hàng dễ vỡ
Khách đổi ý, hàng không lỗi Chính sách đổi trả Chủ cửa hàng Xem lại điều kiện và thời hạn đổi trả đang áp dụng
Lý do khác Chưa phân loại Quản lý Bắt buộc ghi chú; cuối tháng xem có cần thêm lý do mới không

Hai quy tắc giúp dữ liệu dùng được: mỗi món trả chỉ chọn một lý do chính, và lý do “Khác” luôn phải kèm một dòng ghi chú. Nếu “Khác” chiếm nhiều hơn các lý do còn lại, bộ lý do đang thiếu một mục cần thêm.

Ghi nhận một lần trả hàng cần những thông tin gì?

Cần đủ thông tin để lần ngược về hóa đơn bán, mặt hàng, lô nhập và người xử lý. Thiếu số hóa đơn gốc thì gần như không phân tích được gì về sau.

  • ☐ Số hóa đơn gốc và ngày bán
  • ☐ Ngày nhận hàng trả
  • ☐ Mã hàng, mẫu, size hoặc màu (đúng biến thể)
  • ☐ Số lượng trả
  • ☐ Một lý do chính trong bộ lý do cố định, kèm ghi chú nếu chọn “Khác”
  • ☐ Kênh bán: tại quầy, đơn điện thoại, mạng xã hội hay sàn
  • ☐ Người bán đơn gốc và người nhận hàng trả
  • ☐ Tình trạng hàng: bán lại được, trả nhà cung cấp, hay phải hủy
  • ☐ Cách xử lý với khách: hoàn tiền, đổi món khác hay đổi size

Đổi sang món khác cũng nên ghi như một lần trả kèm một lần bán mới. Nếu chỉ đổi qua đổi lại ngoài hệ thống, tồn kho từng mã sẽ lệch dần. Quy trình nhận hàng tại quầy cho các ca làm giống nhau có thể tham khảo thêm ở mẫu SOP xử lý đổi trả tại quầy.

Cách tính tỷ lệ trả hàng theo sản phẩm thế nào cho đúng?

Lấy số đơn vị bị trả của một mặt hàng chia cho số đơn vị đã bán của chính mặt hàng đó trong cùng kỳ, nhân 100. Luôn so tỷ lệ, không so số món trả, vì hàng bán nhiều thì tự nhiên bị trả nhiều hơn.

Chỉ số Công thức Dùng để
Tỷ lệ trả theo mặt hàng Số đơn vị trả ÷ số đơn vị bán cùng kỳ × 100 Tìm mặt hàng có vấn đề
Tỷ lệ trả chung của cửa hàng Tổng đơn vị trả ÷ tổng đơn vị bán × 100 Làm mốc so sánh cho từng mặt hàng
Tỷ trọng một lý do Số món trả vì lý do đó ÷ tổng số món trả × 100 Biết nên sửa khâu nào trước
Tổn thất ước tính Giá vốn hàng không bán lại được + phí chiều về cửa hàng chịu + phần giảm giá khi bán lại Biết vấn đề nào tốn tiền nhất

Ví dụ minh họa: một shop thời trang nhỏ xem số liệu một tháng của bốn mặt hàng.

Mặt hàng Đã bán Bị trả Tỷ lệ trả Lý do chiếm nhiều nhất
Áo thun trơn 200 6 3,0% Không vừa size
Váy linen mẫu mới 40 7 17,5% Không giống ảnh (sai màu)
Quần jean 90 5 5,6% Hàng lỗi đường may, cùng một lô nhập
Túi xách 25 1 4,0% Khách đổi ý
Cả cửa hàng 355 19 5,4%

Cách đọc: váy linen có tỷ lệ trả hơn ba lần mức chung (17,5% so với 5,4%) và gần như cùng một lý do, nên việc đầu tiên là sửa ảnh và mô tả, chưa cần ngừng nhập. Quần jean chỉ cao hơn mức chung một chút, nhưng lỗi dồn vào một lô nên cần báo nhà cung cấp và kiểm phần còn lại của lô đó. Túi xách 1 món trên 25 là quá ít để kết luận, cứ theo dõi thêm.

Tỷ lệ trả hợp lý khác nhau theo ngành hàng và kênh bán, nên mốc tốt nhất là chính số liệu của cửa hàng bạn qua các tháng. Khi xem lãi theo mặt hàng, đừng quên trừ phần tổn thất do trả hàng; cách so doanh thu với biên lãi có trong bài so sánh doanh thu và biên lợi nhuận từng sản phẩm.

Đọc kết quả thế nào để biết lỗi nằm ở hàng hay ở khâu vận hành?

Xem lý do trả dồn vào đâu: dồn vào một mã hoặc một lô thường là lỗi hàng; rải ra nhiều mã nhưng cùng một khâu như soạn đơn hay tư vấn thường là lỗi vận hành. Làm theo thứ tự sau mỗi lần xem số liệu:

  1. Chọn lý do chiếm tỷ trọng lớn nhất trong kỳ. Đó là chỗ sửa đáng làm nhất.
  2. Xem lý do đó dồn vào mấy mặt hàng. Một hai mã chiếm phần lớn thì xem tiếp bước 3. Rải đều nhiều mã thì nhảy sang bước 5.
  3. Lần về lô nhập và nhà cung cấp của các món bị trả. Lỗi tập trung ở một lô là dấu hiệu nên làm việc với nhà cung cấp.
  4. Xem theo kênh bán. “Không giống ảnh” dồn vào đơn online thì sửa ảnh và mô tả trên kênh đó, không phải sửa hàng.
  5. Xem theo người bán và người soạn đơn. “Nhầm size, nhầm mẫu” lặp lại ở một người là dấu hiệu cần hướng dẫn lại, không phải để phạt.
  6. Chỉ kết luận khi có đủ số lần trả. Một hai lần trả chưa nói lên điều gì; theo dõi thêm một kỳ trước khi đổi nhà cung cấp hay ngừng một mặt hàng.
  7. Chọn tối đa ba việc sửa cho kỳ tới, mỗi việc có người phụ trách và ngày xem lại.

Nhầm mẫu, nhầm size giảm rõ khi nhân viên quét mã thay vì chọn tay trên màn hình bán. Nếu hàng chưa có mã riêng cho từng biến thể, xem cách tạo mã vạch cho sản phẩm. Với lỗi tư vấn, nên nhìn cùng các chỉ số bán hàng của từng nhân viên như trong bài tỷ lệ chuyển đổi của shop thời trang, vì người chốt nhanh nhất chưa chắc là người tư vấn đúng nhất.

Làm việc này trên VMASS như thế nào?

VMASS ghi trả hàng trên đúng hóa đơn gốc, cộng lại tồn kho cho món đã trừ kho và cho bạn số lượng bán của từng mặt hàng để làm mẫu số. Hiện VMASS chưa có ô chọn lý do trả hàng trên màn hình bán, nên lý do nên ghi ở một sổ riêng, khớp với hóa đơn bằng số hóa đơn.

  1. Làm trả hàng trên hóa đơn gốc. Tìm hóa đơn theo số hóa đơn, chọn đúng dòng hàng khách trả. Món đã trừ kho được cộng lại tồn kho; nếu khách có tích điểm thì điểm của món đó bị trừ tương ứng.
  2. Ghi lý do vào sổ trả hàng riêng (một bảng tính đơn giản là đủ), mỗi dòng có số hóa đơn, mã hàng, số lượng, lý do theo bộ lý do cố định, kênh bán và tình trạng hàng.
  3. Xử lý hàng không bán lại được. Hàng lỗi cần gửi trả nhà cung cấp hoặc phải bỏ thì ghi phiếu Xuất kho đúng loại (trả nhà cung cấp hoặc tiêu hủy), để tồn kho không còn tính món đó là hàng bán được.
  4. Lấy số lượng bán từng mặt hàng trong mục Phân tích (báo cáo bán chạy), xuất Excel để ghép với sổ trả hàng và tính tỷ lệ trả theo công thức ở trên.
  5. Lần về nhà cung cấp bằng lịch sử nhập của mặt hàng bị trả nhiều, để biết hàng nhập ngày nào, từ nhà cung cấp nào.
  6. Xem người bán trên từng dòng hàng của hóa đơn gốc khi lý do là tư vấn hoặc nhầm hàng; còn người nhận hàng trả thì ghi vào cột riêng trong sổ trả hàng.

Làm trả hàng ngay khi nhận hàng, trước khi đưa món đó lên kệ. Hàng lên kệ mà chưa ghi trả thì tồn trên máy thấp hơn thực tế, và lần kiểm kê sau sẽ ra “thừa” khó giải thích; cách tìm các chỗ lệch kiểu này có trong bài đối chiếu tồn kho thực tế với hệ thống.

Lịch xem lại số liệu trả hàng nên gồm những gì?

Mỗi tuần xem nhanh khoảng 15 phút, mỗi tháng xem kỹ một lần với số liệu đã ghép. Danh sách dưới đây giúp các lần xem giống nhau, dễ so với kỳ trước.

Hằng tuần:

  • ☐ Mọi món khách trả trong tuần đã được làm trả hàng trên hóa đơn gốc
  • ☐ Sổ trả hàng không còn dòng thiếu lý do hoặc thiếu số hóa đơn
  • ☐ Hàng lỗi đã ghi Xuất kho trả nhà cung cấp hoặc tiêu hủy
  • ☐ Ghi lại ba mặt hàng bị trả nhiều nhất trong tuần

Hằng tháng:

  • ☐ Tính tỷ lệ trả chung và tỷ lệ trả từng mặt hàng, so với tháng trước
  • ☐ Xếp các lý do theo tỷ trọng, chọn lý do lớn nhất để sửa
  • ☐ Kiểm lô nhập của các mặt hàng có lỗi chất lượng
  • ☐ Ước tính tổn thất do trả hàng của tháng
  • ☐ Xem lại kết quả ba việc sửa của tháng trước: lý do đó có giảm không

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ trả hàng bao nhiêu là cao?

Không có một con số chung cho mọi cửa hàng, vì tỷ lệ trả khác nhau theo ngành hàng và kênh bán. Cách thực tế là lấy tỷ lệ trả chung của chính cửa hàng làm mốc, rồi chú ý những mặt hàng cao hơn hẳn mốc đó, ví dụ gấp đôi trở lên.

VMASS có tự thống kê lý do trả hàng không?

Không. Hiện VMASS ghi trả hàng trên hóa đơn gốc và cộng lại tồn kho, nhưng chưa có ô chọn lý do trả trên màn hình bán. Bạn ghi lý do vào sổ riêng theo số hóa đơn, rồi ghép với số lượng bán xuất từ mục Phân tích để tính tỷ lệ.

Khách đổi size có cần ghi như trả hàng không?

Có. Nên ghi một lần trả cho món cũ và một lần bán cho món mới. Như vậy tồn kho từng size đúng với thực tế, và lý do “không vừa size” được đếm vào số liệu, giúp bạn biết mẫu nào cần bảng size rõ hơn.

Hàng khách trả bị lỗi thì xử lý tồn kho thế nào?

Làm trả hàng trên hóa đơn gốc trước để món đó quay về kho, sau đó ghi phiếu Xuất kho loại trả nhà cung cấp hoặc tiêu hủy. Làm đủ hai bước thì tồn kho chỉ còn hàng bán được và lần kiểm kê sau không bị lệch vì món này.

Trả hàng là thông tin miễn phí về chỗ đang hỏng trong cửa hàng: hàng nhập, ảnh đăng bán, khâu soạn đơn hay khâu tư vấn. Ghi đủ lý do, tính theo tỷ lệ và sửa mỗi tháng vài chỗ thường giúp số món bị trả giảm dần. Nếu muốn ghi trả hàng theo hóa đơn gốc và tự cộng lại tồn kho, bạn có thể dùng thử miễn phí VMASS với số liệu của chính cửa hàng mình.