Quản lý tồn kho quán cafe là ghi đúng ba dòng chảy của nguyên liệu: nhập vào, dùng để pha (trừ theo định lượng) và hủy hay hao hụt, rồi đếm thực tế định kỳ để so với sổ. Làm đều mỗi ngày, cộng thêm mức tồn tối thiểu cho từng nguyên liệu, là bạn biết lúc nào cần nhập, nhập bao nhiêu và mất ở đâu.
Quản lý tồn kho quán cafe gồm những việc gì?
Gồm năm việc lặp lại: lập danh mục nguyên liệu, đặt mức tồn tối thiểu, ghi nhập, ghi xuất (pha chế và hủy), và kiểm kho. Thiếu một việc là số trên sổ bắt đầu trôi khỏi số trên kệ.
Quán cafe khó hơn cửa hàng bán lẻ ở chỗ bạn không bán nguyên liệu mà bán ly nước. Một ly cà phê sữa lấy đi cà phê, sữa đặc, đá, ly, nắp, ống hút. Nếu chỉ ghi “bán 1 ly” mà không quy ra nguyên liệu, bạn sẽ không bao giờ biết hộp sữa thứ ba trong tuần đi đâu.
| Việc | Bao lâu một lần | Ai nên làm |
|---|---|---|
| Lập và sửa danh mục nguyên liệu, đơn vị tính | Khi mở quán, khi đổi menu | Chủ quán hoặc một người phụ trách duy nhất |
| Đặt và xem lại mức tồn tối thiểu | Mỗi tháng, trước dịp lễ | Chủ quán |
| Ghi nhập hàng | Mỗi lần hàng về, trong ngày | Người nhận hàng |
| Ghi hủy, hỏng, dùng nội bộ | Ngay khi phát sinh | Nhân viên pha chế trong ca |
| Đếm nguyên liệu tươi và chủ lực | Cuối mỗi ngày hoặc mỗi ca | Ca đóng cửa |
| Kiểm kho toàn bộ, tìm nguyên nhân lệch | Mỗi tuần (hàng khô), mỗi tháng (toàn bộ) | Chủ quán cùng một nhân viên |
Nên phân nhóm nguyên liệu và chọn đơn vị tính thế nào?
Chia nguyên liệu thành bốn nhóm theo hạn dùng và cách bảo quản, và mỗi nguyên liệu chỉ dùng một đơn vị tính, là đơn vị nhỏ nhất khi pha (gram, ml, cái).
Lý do chọn đơn vị nhỏ: công thức pha ghi “30 ml sữa đặc”, còn nhà cung cấp giao “thùng 48 hộp 380 g”. Nếu kho tính theo thùng mà pha tính theo ml, mỗi lần quy đổi là một lần sai. Hãy quy đổi một lần lúc nhập (1 hộp sữa tươi 1 lít = 1.000 ml), sau đó mọi thứ chỉ tính bằng ml.
| Nhóm | Ví dụ | Đặc điểm cần chú ý | Đếm thực tế |
|---|---|---|---|
| Tươi, cần lạnh | Sữa tươi, kem tươi, trái cây, bánh | Hạn ngắn, hỏng nhanh sau khi mở | Cuối mỗi ngày |
| Khô | Cà phê hạt, bột cà phê, trà, đường, bột cacao | Hạn dài nhưng nhập số lượng lớn, dễ để quên | Mỗi tuần |
| Siro, sốt, sữa đặc | Siro caramel, sốt socola, sữa đặc | Dễ rót quá tay, khó đếm chai đang dùng dở | Mỗi tuần, cân chai dở |
| Vật tư tiêu hao | Ly, nắp, ống hút, túi, khăn giấy | Hay bị bỏ ngoài danh mục nên hết bất ngờ | Mỗi tuần |
Hai quy tắc nhỏ giúp danh mục không rối: đặt tên đủ để phân biệt (ví dụ “Sữa tươi không đường 1L” khác “Sữa tươi có đường 1L”), và chỉ một người được tạo tên mới. Khi mỗi nhân viên tự gõ một kiểu, cùng một hộp sữa sẽ thành ba dòng trong kho.
Tính tồn tối thiểu và lượng cần nhập ra sao?
Tồn tối thiểu = lượng dùng trung bình mỗi ngày × (số ngày chờ giao hàng + số ngày dự phòng). Khi tồn xuống tới mức này là phải đặt hàng.
Với nguyên liệu tươi, bạn cần thêm một mức trần để không nhập nhiều hơn số kịp dùng trước khi hỏng:
- Lượng dùng mỗi ngày: lấy từ dữ liệu bán 2–4 tuần gần nhất, quy ra nguyên liệu theo công thức pha. Tính riêng ngày thường và cuối tuần nếu chênh nhiều.
- Tồn tối thiểu: lượng dùng mỗi ngày × (ngày chờ giao + ngày dự phòng).
- Tồn tối đa: lượng dùng mỗi ngày × số ngày bạn chấp nhận giữ hàng (không vượt hạn dùng sau khi nhận).
- Lượng đặt: tồn tối đa − tồn hiện tại.
Ví dụ minh họa: một quán bán trung bình 60 ly có sữa tươi mỗi ngày, mỗi ly 100 ml, tức khoảng 6 lít, bằng 6 hộp 1 lít. Nhà cung cấp giao sau 1 ngày, quán để dự phòng 1 ngày, nên tồn tối thiểu là 6 × 2 = 12 hộp. Quán không muốn giữ sữa quá 3 ngày, nên tồn tối đa là 6 × 3 = 18 hộp. Sáng nay đếm còn 10 hộp, dưới mức 12, nên đặt 18 − 10 = 8 hộp.
Cách tính này dựa trên lượng bán thật, nên phải xem lại khi thêm món mới, đổi size ly, vào mùa nóng hoặc trước dịp lễ. Bài cách đặt định mức tồn kho tối thiểu và tối đa theo tốc độ bán đi sâu hơn vào phần này.
Ghi nhập, xuất và hủy hằng ngày thế nào để số không lệch?
Ghi mọi lượt nguyên liệu vào hay ra kho trong ngày phát sinh, và tách riêng ba loại xuất: pha chế, hủy hỏng, dùng nội bộ. Gộp chung thì không bao giờ tìm ra chỗ hao hụt.
- Nhận hàng: đếm hoặc cân trước mặt người giao, đối chiếu với đơn đặt, xem hạn dùng. Thiếu thì ghi số thực nhận, không ghi số trên hóa đơn.
- Ghi phiếu nhập trong ngày: tên nguyên liệu, số lượng, đơn giá, nhà cung cấp, hạn dùng với hàng tươi. Giá nhập đúng thì giá vốn mỗi ly mới đúng.
- Xếp kho theo hạn: hàng hạn gần đặt ra ngoài, dùng trước. Dán nhãn ngày mở trên hộp sữa, chai siro đang dùng.
- Trừ kho khi bán: mỗi món có công thức định lượng; bán ra bao nhiêu ly thì trừ nguyên liệu bấy nhiêu. Làm tay thì ghi theo ca; dùng phần mềm thì để máy trừ.
- Ghi hủy ngay khi đổ bỏ: ly pha hỏng, sữa chua, trái cây dập. Mỗi lần ghi kèm lý do.
- Ghi dùng nội bộ: nước cho nhân viên, ly pha thử món mới. Đây là khoản hao hụt hợp lệ, không ghi sẽ bị tính thành thất thoát.
Muốn việc ghi chép không bị bỏ qua lúc đông khách, hãy gắn nó vào bàn giao ca: ca sau chỉ nhận ca khi ca trước đã ghi hủy và đếm xong nhóm nguyên liệu tươi. Nếu quán bạn đã chuẩn hóa quy trình order từ bàn tới quầy pha, việc trừ kho theo đơn sẽ khớp hơn vì món sai, món hủy được ghi lại.
Kiểm kho bao lâu một lần và xử lý chênh lệch ra sao?
Đếm nguyên liệu tươi và 5–10 nguyên liệu chủ lực mỗi tối, hàng khô mỗi tuần, toàn bộ kho mỗi tháng. Lệch thì truy theo từng nguyên nhân, không điều chỉnh số cho khớp rồi bỏ qua.
Hai con số cần ghi sau mỗi lần kiểm:
- Chênh lệch = số đếm thực tế − số trên sổ (hoặc phần mềm). Âm là mất, dương là thường do quên ghi bán hoặc ghi nhập trùng.
- Tỷ lệ lệch = chênh lệch ÷ lượng đã dùng trong kỳ. So tỷ lệ giúp bạn biết 500 ml sữa lệch là nhiều hay ít.
Ngưỡng lệch chấp nhận được thì mỗi quán khác nhau. Hãy ghi 2–4 tuần đầu để biết mức bình thường của quán mình, rồi điều tra những nguyên liệu vượt hẳn mức đó.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Một loại siro, sốt luôn hụt | Rót quá định lượng | Quan sát vài ca, đo lại bằng dụng cụ định lượng |
| Sữa tươi hụt vào cuối tuần | Sữa hỏng chưa ghi hủy, hoặc pha hỏng nhiều lúc đông | Đối chiếu sổ hủy theo ca |
| Hụt ngay sau ngày nhập hàng | Giao thiếu, ghi theo số trên hóa đơn | Xem lại phiếu nhập và việc kiểm đếm lúc nhận |
| Dư so với sổ | Đơn hủy vẫn bị trừ, hoặc ghi nhập trùng | Soát đơn hủy và phiếu nhập trong kỳ |
| Số lệch rất lớn, không theo quy luật | Một nguyên liệu bị ghi bằng hai đơn vị (hộp và ml) | Rà danh mục, gộp về một đơn vị |
Cách đối soát chi tiết từng lớp có ở bài đối chiếu tồn kho thực tế với số trên hệ thống.
Nguyên liệu sắp hết hạn hoặc tồn lâu thì xử lý thế nào?
Dùng trước hoặc bán đẩy khi còn hạn, hỏi nhà cung cấp về đổi trả trước khi hết hạn, và hủy hẳn khi đã quá hạn. Không dùng nguyên liệu quá hạn để pha cho khách.
- ☐ Mỗi sáng xem danh sách nguyên liệu có hạn trong 3–7 ngày tới.
- ☐ Báo quầy pha dùng lô hạn gần trước, đặt lô đó ở vị trí dễ lấy nhất.
- ☐ Đưa món dùng nguyên liệu đó lên gợi ý trong ngày, hoặc chạy khuyến mãi ngắn cho riêng món đó.
- ☐ Với hàng còn nguyên đóng gói mà khó dùng kịp, hỏi nhà cung cấp có nhận đổi hay mua lại không, trước khi hết hạn.
- ☐ Hàng đã quá hạn hoặc có dấu hiệu hỏng: hủy, ghi phiếu hủy với lý do “hết hạn”.
- ☐ Ghi lại nguyên liệu nào hay phải hủy để giảm lượng nhập hoặc rút tồn tối đa ở lần đặt sau.
Hàng tồn lâu thường là triệu chứng của mức nhập sai, không phải lỗi của ca. Mỗi khoản hủy vì hết hạn là tín hiệu để sửa lại tồn tối đa của nguyên liệu đó.
Làm việc này trên VMASS như thế nào?
Với quán cafe, VMASS quản lý nguyên liệu trong mục Kho và nối nguyên liệu với món qua định lượng, nên bán ly nào là nguyên liệu ly đó được trừ. Các bước thiết lập:
- Tạo nguyên liệu trong Kho: tên, đơn vị tính, nhóm, và ngưỡng tồn tối thiểu. Nguyên liệu có tồn bằng hoặc dưới ngưỡng hiện trạng thái sắp hết; nếu chưa đặt ngưỡng, phần mềm coi mức 10 đơn vị là sắp hết, nên hãy đặt ngưỡng riêng cho từng nguyên liệu theo cách tính ở trên.
- Khai báo định lượng cho từng món: khi tạo món, chọn các nguyên liệu và lượng dùng cho một phần. Có thể tạo nguyên liệu mới ngay trong bước này.
- Nhập kho: ghi số lượng, đơn giá, nhà cung cấp và hạn dùng. Ngoài nhập tay còn có nhập từ ảnh hóa đơn, quét mã vạch hoặc tệp Excel. Giá vốn được tính theo bình quân gia quyền sau mỗi lần nhập.
- Bán hàng: sau khi đơn được thanh toán, kho tự trừ nguyên liệu theo định lượng × số lượng món. Đơn hoàn hoặc hủy sau khi đã trừ sẽ được cộng lại.
- Xuất kho: tạo phiếu tiêu hủy với lý do (hết hạn, hư hỏng, thất lạc…), phiếu xuất dùng nội bộ, hoặc trả nhà cung cấp, để hao hụt không lẫn với lượng đã bán.
- Kiểm kho: chọn nguyên liệu cần kiểm, nhập số đếm thực tế; phần mềm tính chênh lệch so với số hệ thống và cập nhật lại tồn khi hoàn tất phiếu kiểm.
Một điểm cần biết: VMASS vẫn cho bán khi tồn trên máy đã về 0, và tồn sẽ hiện số âm. Gặp số âm nghĩa là có lô hàng đã về nhưng chưa ghi phiếu nhập, hoặc định lượng khai báo cao hơn thực tế. Một số chức năng như Nhập kho, Nhà cung cấp tùy theo gói dịch vụ. Xem thêm các tính năng dành cho ngành ở trang phần mềm quản lý quán cafe, nhà hàng, và cách khai báo định lượng chi tiết ở bài quản lý định lượng đồ uống để giảm hao hụt.
Câu hỏi thường gặp
Quán cafe nhỏ có cần kiểm kho mỗi ngày không?
Có, nhưng không cần đếm cả kho. Mỗi tối chỉ đếm nhóm nguyên liệu tươi và 5–10 nguyên liệu dùng nhiều nhất, mất khoảng vài phút. Hàng khô đếm mỗi tuần, toàn bộ kho đếm mỗi tháng là đủ để phát hiện lệch sớm.
Không có phần mềm thì quản lý tồn kho quán cafe bằng gì?
Một bảng tính hoặc sổ chia cột nhập, dùng, hủy và tồn cuối ngày là đủ để bắt đầu. Khó nhất khi làm tay là quy số ly bán ra thành nguyên liệu; khi menu nhiều món, phần mềm trừ theo định lượng sẽ đỡ việc này.
Nguyên liệu hỏng, đổ bỏ có cần ghi lại không?
Có. Ghi riêng thành hủy kèm lý do. Không ghi thì lượng đó sẽ hiện ra như thất thoát lúc kiểm kho, bạn không phân biệt được hao hụt hợp lệ với rót quá tay hay mất hàng.
Bao lâu nên xem lại mức tồn tối thiểu?
Mỗi tháng một lần, và ngay khi đổi menu, đổi size ly, đổi nhà cung cấp hoặc trước dịp lễ. Mức tồn tối thiểu dựa trên lượng bán thật, nên lượng bán thay đổi thì mức này phải đổi theo.
Tồn kho quán cafe không cần sổ sách phức tạp, chỉ cần ghi đều ba dòng nhập, dùng, hủy và đếm lại đúng nhịp. Sau một tháng có số liệu, bạn sẽ thấy rõ nguyên liệu nào đang hao hụt và nên nhập bao nhiêu là vừa. Nếu muốn để kho tự trừ theo định lượng mỗi khi bán, bạn có thể dùng thử miễn phí VMASS.