Hóa đơn tạm tính (còn gọi là phiếu tạm tính, bill tạm tính) là phiếu liệt kê các món khách đã gọi và tổng tiền dự kiến, in ra trước khi thanh toán để khách kiểm lại. Phiếu này chưa phải hóa đơn bán hàng hay hóa đơn điện tử. Khách trả tiền xong, quán mới chốt đơn và in hóa đơn thanh toán.
Ở quán cafe, quán ăn hay nhà hàng nhỏ, phiếu tạm tính là bước giữa “khách gọi tính tiền” và “thu tiền”. Làm đúng bước này giúp khách không bất ngờ với số tiền, thu ngân không thu nhầm, và cuối ca không có đơn treo làm lệch sổ. Bài này giải thích phiếu tạm tính khác hóa đơn ở đâu, lúc nào nên in, xử lý khi khách gọi thêm món, và cách làm trên phần mềm.
Hóa đơn tạm tính khác hóa đơn thanh toán và hóa đơn điện tử thế nào?
Khác ở thời điểm và trạng thái đơn: phiếu tạm tính in khi đơn còn mở, hóa đơn thanh toán in khi đã thu tiền, còn hóa đơn điện tử là chứng từ lập qua nhà cung cấp hóa đơn.
Nhiều người gọi chung cả ba là “bill”, nên thu ngân mới dễ nhầm. Bảng dưới đây so sánh theo cách các quán thường dùng trong thực tế (không phải định nghĩa pháp lý):
| Tiêu chí | Phiếu tạm tính | Hóa đơn thanh toán (bill của quán) | Hóa đơn điện tử |
|---|---|---|---|
| In lúc nào | Khi khách gọi tính tiền, trước khi trả | Ngay khi đã thu tiền | Sau khi bán, lập trên hệ thống hóa đơn |
| Đơn đã chốt chưa | Chưa, vẫn thêm hoặc bớt món được | Đã chốt | Đã chốt |
| Số hiệu | Thường không có số riêng | Có số đơn của quán | Có ký hiệu, số hóa đơn theo hệ thống |
| Sửa món sau khi in | Được, nhưng phải in lại phiếu mới | Phải điều chỉnh hoặc trả hàng | Phải làm thủ tục điều chỉnh, thay thế |
| Tính vào doanh thu ca | Chưa | Có | Đi theo đơn đã bán |
| Khách dùng để | Kiểm món, chia tiền, quét QR chuyển khoản | Biết mình đã trả bao nhiêu | Kê khai, thanh toán với công ty |
Điểm cần nhớ: phiếu tạm tính chỉ là bản xem trước. Nó không thay hóa đơn thanh toán, càng không thay hóa đơn điện tử. Hóa đơn điện tử lập theo quy định về hóa đơn, chứng từ và qua nhà cung cấp hóa đơn; nếu quán đã dùng, việc phát hành gắn với đơn đã thanh toán, không gắn với phiếu tạm tính.
Cũng đừng nhầm “tạm tính” với “tạm ứng”. Tạm tính là tổng tiền dự kiến trước khi khách trả. Tạm ứng là khoản khách trả trước, ví dụ tiền cọc đặt tiệc.
Khi nào nên in hóa đơn tạm tính cho khách?
Nên in khi khách ngồi tại bàn và gọi tính tiền, nhất là bàn đông hoặc khách trả bằng chuyển khoản; quán bán mang đi trả tiền ngay thì thường không cần.
Những tình huống phiếu tạm tính giúp ích nhiều nhất:
- Khách gọi tính tiền ở bàn. Nhân viên mang phiếu ra, khách kiểm món trước khi đứng dậy, tránh tranh cãi ở quầy.
- Bàn đông cần chia tiền. Có danh sách món và đơn giá, nhóm khách tự chia nhanh hơn.
- Khách muốn chuyển khoản tại bàn. Phiếu in kèm mã QR có sẵn số tiền, khách quét đúng tổng, ít gõ sai. Xem thêm cách in mã QR chuyển khoản trên hóa đơn.
- Đơn đặt tiệc, đặt trước. In để khách xác nhận món và số lượng trước khi chốt.
- Đổi ca giữa chừng. Bàn chưa thu tiền có phiếu tạm tính để bàn giao cho ca sau, kèm số bàn và giờ.
Khi nào không cần: quán bán mang đi, khách gọi và trả tiền ngay tại quầy. Lúc đó in thẳng hóa đơn thanh toán là đủ, in thêm phiếu tạm tính chỉ tốn giấy và dễ để lại đơn treo.
Trên phiếu tạm tính cần có những gì?
Đủ để khách kiểm và trả đúng tiền: tên quán, bàn, danh sách món kèm số lượng và đơn giá, các khoản cộng trừ, tổng phải trả và một dòng ghi rõ đây chưa phải hóa đơn thanh toán.
- ☐ Tên quán, địa chỉ hoặc số điện thoại
- ☐ Số bàn hoặc khu vực, giờ in phiếu
- ☐ Danh sách món, số lượng, đơn giá, thành tiền từng dòng
- ☐ Chiết khấu, thuế phí, phí khác (nếu có) ghi riêng từng dòng
- ☐ Tổng số tiền cần thanh toán, in đậm và dễ thấy
- ☐ Mã QR chuyển khoản có sẵn số tiền (nếu quán nhận chuyển khoản)
- ☐ Dòng chú thích: phiếu này chưa phải hóa đơn thanh toán
Dòng chú thích cuối cùng quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Khi khách đã cầm phiếu tạm tính, họ dễ nghĩ đó là hóa đơn. Ghi rõ trên phiếu giúp nhân viên có lý do để thu lại phiếu cũ và in hóa đơn thật khi thu tiền.
In tạm tính rồi, khách gọi thêm món hoặc đổi món thì sao?
Sửa đơn trước, in lại phiếu mới, thu theo tổng mới rồi mới chốt thanh toán; đừng thu theo phiếu cũ rồi ghi tay phần chênh.
- Thêm, bớt hoặc đổi món ngay trên đơn của bàn đó.
- In lại phiếu tạm tính mới và đưa cho khách.
- Thu lại phiếu cũ (hoặc gạch bỏ) để khách không chuyển khoản theo số tiền cũ.
- Thu tiền theo tổng trên phiếu mới.
- Chốt thanh toán và in hóa đơn thanh toán.
Ví dụ minh họa: một bàn 4 khách gọi 6 món, phiếu tạm tính in ra 420.000đ. Trong lúc chờ thanh toán, khách gọi thêm 1 món giá 35.000đ. Nhân viên thêm món vào đơn, in lại phiếu 455.000đ (420.000 + 35.000), thu lại phiếu 420.000đ, rồi mới thu tiền và chốt đơn.
Ba lỗi hay gặp ở bước này:
- Khách chuyển khoản theo phiếu cũ. Mã QR trên phiếu cũ mang số tiền cũ, nên quán thiếu đúng phần món gọi thêm. Cách xử lý: thu phần chênh bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản lần hai, ghi chú trên đơn.
- Phiếu cũ không bị thu lại. Hai phiếu cùng một bàn nằm trên bàn, khách và nhân viên dễ nhìn nhầm.
- Bàn bị gộp sau khi đã in. Tổng tiền đổi nhưng phiếu trên tay khách vẫn là số cũ. Đọc thêm cách kiểm soát gộp bàn, tách bàn để không lệch doanh thu.
Làm việc này trên VMASS thế nào?
Trên màn bán hàng VMASS có hai nút dễ nhầm: “In tạm tính (F8)” để in phiếu cho khách xem, và “Lưu tạm (F10)” để giữ đơn chưa thu tiền.
In phiếu tạm tính cho khách:
- Chọn bàn (hoặc bán tại quầy) và thêm món vào đơn.
- Bấm In tạm tính (F8) ở chân khung đơn, hoặc nhấn phím F8. Nút này chỉ hiện khi đơn đã có món.
- Phiếu in ra ghi “HĐTT*” ở chỗ số hóa đơn, cuối phiếu có dòng nhắc “*HĐTT không có giá trị sử dụng, bạn hãy yêu cầu nhân viên in hóa đơn bán hàng trước khi thanh toán”. Phiếu có chiết khấu, thuế phí, phí khác và tổng tiền cần thanh toán.
- Nếu đã khai báo ngân hàng, chủ tài khoản và số tài khoản trong thông tin cửa hàng, phiếu có thêm mã QR chuyển khoản ghi sẵn tổng tiền. Mã không có nội dung chuyển khoản và VMASS không tự báo tiền đã vào, nên thu ngân vẫn kiểm trên ứng dụng ngân hàng.
Với bàn đã gửi món, bạn cũng có thể mở danh sách đơn đang chờ của bàn, chọn các món rồi bấm In hoá đơn tạm tính. Với nút In tạm tính (F8), ứng dụng VMASS cho Windows in thẳng ra máy in mặc định; trên trình duyệt sẽ hiện hộp thoại in. Nếu chưa cài máy in, xem hướng dẫn kết nối máy in hóa đơn.
Giữ đơn chưa thu tiền:
- Bấm ô Lưu tạm (F10) cạnh tiêu đề “BÀN …” hoặc “TẠI QUẦY” để lưu đơn thành hóa đơn lưu tạm.
- Bấm Hóa đơn lưu tạm để xem danh sách. Mỗi đơn có nút ĐẶT LẠI (đưa đơn về khung bán hàng để thu tiền) và HỦY.
- Khi khách trả tiền, bấm ĐẶT LẠI rồi Hoàn tất thanh toán! (F9) như đơn thường.
Ba công tắc liên quan nằm ở Cài đặt → Cài đặt hóa đơn, khối “In ấn hóa đơn”:
- Lưu hóa đơn tạm tính khi bấm In tạm tính (mặc định bật): in phiếu xong, đơn tự chuyển vào danh sách Hóa đơn lưu tạm.
- In thông tin khách hàng khi In tạm tính (mặc định bật).
- In thông tin khách hàng khi bấm Hoàn tất thanh toán và in hóa đơn.
Vì công tắc đầu tiên bật sẵn, mỗi lần in tạm tính là một lần lưu đơn. Thói quen nên có: cuối ca mở Hóa đơn lưu tạm, đơn nào đã thu ở chỗ khác hoặc in thừa thì bấm HỦY, rồi mới chốt ca. Đơn lưu tạm chưa được tính là đơn đã thanh toán, nên không cộng vào doanh thu cho tới khi bạn hoàn tất thanh toán. Cách đối chiếu tiền cuối ca có trong bài đối soát tiền mặt và chuyển khoản theo ca.
Phiếu tạm tính dùng chung mã “HĐTT*”, không có số riêng. Khi khách chuyển khoản theo phiếu, hãy đối chiếu theo số bàn, giờ và số tiền. Nếu quán đã bật hóa đơn điện tử trong VMASS (qua MISA hoặc SePay), hóa đơn chỉ phát hành khi đơn được thanh toán, không phát hành khi in tạm tính. Quán nhận order qua mã QR tại bàn có thể xem thêm cách gọi món bằng QR tại bàn để luồng gọi món và tính tiền liền mạch, hoặc tổng quan về phần mềm quản lý quán cafe, nhà hàng.
Câu hỏi thường gặp
Hóa đơn tạm tính có thay được hóa đơn thanh toán không?
Không. Hóa đơn tạm tính chỉ để khách kiểm món và số tiền trước khi trả. Khi đã thu tiền, quán vẫn phải chốt đơn và in hóa đơn thanh toán; nếu khách cần hóa đơn điện tử thì lập từ đơn đã thanh toán, không lập từ phiếu tạm tính.
Khách chuyển khoản theo phiếu tạm tính rồi gọi thêm món thì xử lý sao?
Thêm món vào đơn, in lại phiếu mới để khách thấy tổng mới, rồi thu phần chênh bằng tiền mặt hoặc một lần chuyển khoản nữa. Ghi chú trên đơn là khách đã trả hai lần, để cuối ca đối soát không bị lệch.
Có nên in hóa đơn tạm tính cho mọi bàn không?
Không bắt buộc. Nên in khi khách gọi tính tiền tại bàn, bàn đông cần chia tiền, đơn đặt tiệc cần xác nhận, hoặc khách muốn quét QR chuyển khoản. Khách mua mang đi và trả ngay tại quầy thì in thẳng hóa đơn thanh toán là đủ.
In tạm tính rồi có bị tính vào doanh thu không?
Không. Trên VMASS, phiếu tạm tính và đơn lưu tạm chưa phải đơn đã thanh toán, nên chưa cộng vào doanh thu. Đơn chỉ được tính khi bạn bấm Hoàn tất thanh toán. Vì vậy cuối ca nên kiểm danh sách Hóa đơn lưu tạm và hủy đơn thừa.
Hóa đơn tạm tính và hóa đơn tạm ứng khác nhau thế nào?
Hóa đơn tạm tính là tổng tiền dự kiến của các món đã gọi, in trước khi khách trả. Tạm ứng là khoản khách trả trước, như tiền cọc đặt tiệc hoặc đặt bàn. Hai việc khác nhau, nên ghi rõ trên đơn khoản nào đã cọc và khoản nào còn phải thu.
Phiếu tạm tính là bước nhỏ nhưng giữ cho bàn, quầy và sổ cuối ca khớp nhau: in đúng lúc, in lại khi đổi món, và dọn đơn lưu tạm trước khi chốt ca. Nếu muốn thử luồng In tạm tính và Lưu tạm trên dữ liệu thật của quán, bạn có thể dùng thử VMASS miễn phí.