HomeMức tồn an toàn nguyên liệu nhà hàng: cách tính và điểm đặt hàngNhà hàngMức tồn an toàn nguyên liệu nhà hàng: cách tính và điểm đặt hàng

Mức tồn an toàn nguyên liệu nhà hàng: cách tính và điểm đặt hàng

Mức tồn an toàn nguyên liệu là lượng dự phòng nhà hàng giữ thêm để không hết hàng khi khách đông bất thường hoặc nhà cung cấp giao chậm. Cách tính: lấy lượng dùng ngày cao nhất nhân số ngày giao chậm nhất, trừ lượng dùng trung bình nhân số ngày giao bình thường. Cộng nó với lượng dùng trong thời gian chờ hàng là ra điểm đặt hàng.

Mức tồn an toàn nguyên liệu là gì, khác tồn tối thiểu thế nào?

Mức tồn an toàn là phần đệm để đỡ những ngày bất thường, còn điểm đặt hàng (nhiều quán gọi là tồn tối thiểu) là mức mà chạm tới thì phải gọi nhà cung cấp ngay.

Nhiều nhà hàng nhập theo cảm giác: nhìn tủ thấy vơi thì gọi hàng. Cách này ổn khi quán còn nhỏ và một người vừa nấu vừa nhập. Khi có thêm ca, thêm món và thêm người, mắt của một người không bao quát được nữa. Kết quả quen thuộc là thịt tồn ba ngày phải bỏ, còn rau thì hết giữa ca tối và phải báo khách hết món.

Ba con số dưới đây đi cùng nhau. Thiếu một con số thì hai con số còn lại khó dùng.

Con số Trả lời câu hỏi Dùng để làm gì
Mức tồn an toàn Cần giữ thêm bao nhiêu cho ngày đông khách hoặc hàng giao trễ? Lớp đệm, bình thường không đụng tới
Điểm đặt hàng Còn bao nhiêu thì phải gọi hàng? Mốc kích hoạt việc nhập hàng
Mức tồn tối đa Nhập tới bao nhiêu thì dừng? Chặn nhập quá tay, nhất là với đồ tươi hạn ngắn

Tính mức tồn an toàn và điểm đặt hàng bằng công thức nào?

Dùng hai công thức: tồn an toàn = (dùng ngày cao nhất × ngày giao chậm nhất) − (dùng trung bình × ngày giao bình thường); điểm đặt hàng = dùng trung bình × ngày giao bình thường + tồn an toàn.

Bạn cần bốn số cho mỗi nguyên liệu, lấy từ ít nhất 4 tuần gần nhất:

  1. Lượng dùng trung bình mỗi ngày: tổng lượng dùng chia số ngày mở cửa.
  2. Lượng dùng ngày cao nhất: thường là thứ Bảy, Chủ nhật hoặc ngày có tiệc. Bỏ những ngày đặc biệt hiếm gặp như tiệc cưới bao trọn quán, vì những ngày đó nên lên kế hoạch nhập riêng.
  3. Số ngày giao bình thường: từ lúc gọi hàng tới lúc hàng về bếp. Gọi tối, sáng mai có hàng thì tính là 1 ngày.
  4. Số ngày giao chậm nhất: lần trễ nhất bạn từng gặp với nhà cung cấp đó, ví dụ dịp lễ hoặc xe hỏng.

Ví dụ minh họa với một quán phở và cơm bình dân, số liệu tự đặt để dễ theo dõi:

Nguyên liệu Dùng TB/ngày Ngày cao nhất Giao bình thường Giao chậm nhất Tồn an toàn Điểm đặt hàng
Thịt bò (đã tính hao hụt sơ chế) 7 kg 10 kg 1 ngày 1 ngày 10×1 − 7×1 = 3 kg 7×1 + 3 = 10 kg
Gạo 5 kg 7 kg 2 ngày 4 ngày 7×4 − 5×2 = 18 kg 5×2 + 18 = 28 kg
Nước mắm 0,5 lít 0,8 lít 3 ngày 5 ngày 0,8×5 − 0,5×3 = 2,5 lít 0,5×3 + 2,5 = 4 lít

Đọc bảng: tối nay đếm thịt bò còn 10 kg hoặc ít hơn thì gọi hàng cho sáng mai. Gạo xuống 28 kg thì đặt bao mới. Gạo và nước mắm có tồn an toàn lớn vì nhà cung cấp hay giao trễ, trong khi hàng khô để lâu được nên giữ nhiều không sao.

Lượng đặt mỗi lần thì tính ngược từ mức tối đa: đặt sao cho tồn sau khi hàng về không vượt mức tối đa. Với đồ tươi, mức tối đa không nên quá lượng dùng trong số ngày bảo quản được. Thịt bò giữ ngon 2 ngày trong tủ mát thì tối đa khoảng 2 × 7 = 14 kg, cộng thêm phần đệm 3 kg là cùng.

Nguyên liệu tươi sống và hàng khô nên đặt mức tồn khác nhau ra sao?

Đồ tươi hạn ngắn giữ tồn an toàn thấp và nhập dày; hàng khô hạn dài được giữ tồn an toàn cao; nguyên liệu khó thay thế thì đặt trước và giữ đệm nhiều nhất.

Áp một công thức cho mọi thứ sẽ hoặc làm hỏng đồ tươi, hoặc thiếu đúng thứ khó mua. Chia nguyên liệu thành ba nhóm trước khi tính:

Nhóm Ví dụ Mức tồn an toàn Nhịp nhập Cách đỡ rủi ro chính
Tươi sống, hạn 1–3 ngày Thịt, hải sản, rau, trứng, bánh phở tươi Thấp, bị chặn bởi hạn dùng Hằng ngày hoặc cách ngày Có nhà cung cấp dự phòng thay vì trữ nhiều
Khô, gia vị, đồ đóng gói Gạo, dầu ăn, nước mắm, đường, hộp mang về Trung bình đến cao Theo tuần hoặc 2 tuần Giữ đệm theo công thức, chú ý chỗ chứa và vốn đọng
Khó thay thế, giao lâu Hàng nhập khẩu, rượu bia đặc biệt, đồ theo mùa Cao Đặt trước theo kế hoạch Theo dõi sát thời gian giao, đặt sớm trước lễ

Với nhóm tươi sống, nếu công thức cho ra tồn an toàn lớn hơn lượng bạn bảo quản được, đừng cố trữ. Hãy rút ngắn thời gian giao (đặt hai lần mỗi ngày, hoặc thêm một mối giao sớm) hoặc giữ sẵn số điện thoại một chỗ bán lẻ gần quán cho ngày thiếu.

Nên bắt đầu với 10 nguyên liệu nằm trong các món bán chạy nhất. Đó thường là những thứ mà hết giữa ca thì mất nhiều doanh thu nhất.

Ca tối bán mạnh thì chuẩn bị nguyên liệu thế nào?

Đặt riêng một mức “cần có trước ca tối” cho các nguyên liệu chủ lực, bằng lượng dùng ca tối cao nhất trong 4 tuần cùng thứ, và kiểm số này trước giờ mở ca.

Nhiều nhà hàng tính mức tồn theo trung bình cả ngày. Nhưng nếu ca tối chiếm phần lớn lượng khách, nhập buổi sáng rồi để ca trưa dùng thoải mái thì tới 19 giờ đã thiếu. Lỗi nằm ở cách lập kế hoạch chứ không phải ở bếp.

  1. Tách lượng dùng theo ca: cuối ca trưa đếm lại các nguyên liệu chủ lực, lấy tồn đầu ngày cộng nhập trừ tồn lúc đó ra lượng dùng ca trưa; phần còn lại của ngày là ca tối.
  2. Lấy mức cao nhất theo thứ: ca tối thứ Bảy so với ca tối thứ Bảy, không gộp với ngày thường.
  3. Đặt mốc kiểm: khoảng 1–2 tiếng trước giờ mở ca tối, đủ thời gian gọi bổ sung hoặc sơ chế thêm.
  4. Kiểm nhanh nhóm chủ lực: cân hoặc đếm, không ước lượng; người kiểm ghi số và tên mình vào bảng.
  5. Xử lý khi thiếu: gọi hàng bổ sung nếu kịp; nếu không, báo phục vụ những món phải giới hạn số phần ngay từ đầu ca.

Đừng quên các thứ phải làm trước nhiều giờ như nước dùng, nước sốt, thịt ướp. Hết nước dùng lúc 20 giờ thì không có cách gì nấu kịp, nên những món này cần mức chuẩn bị riêng tính theo số tô hoặc số phần.

  • ☐ Có danh sách 5–10 nguyên liệu chủ lực của ca tối, dán ở bếp
  • ☐ Mỗi nguyên liệu có mức “cần có trước ca tối” ghi rõ đơn vị
  • ☐ Có người được giao kiểm và có quyền gọi bổ sung hàng
  • ☐ Phục vụ được báo món giới hạn trước khi nhận bàn đầu tiên
  • ☐ Số tồn cuối ca được bàn giao cho người mở ca hôm sau

Lấy số tiêu thụ mỗi ngày ở đâu cho đúng?

Lấy từ số phần bán ra nhân định lượng chuẩn của từng món, rồi đối chiếu với kiểm kho; đừng lấy từ trí nhớ của bếp trưởng hay từ hóa đơn nhập hàng.

Công thức tồn an toàn chỉ đúng khi số tiêu thụ đúng. Ba việc giúp số này sát thực tế:

  1. Có định lượng chuẩn cho mỗi món: ghi gram, ml cho một phần, cân thử vài lần trong giờ đông để lấy số thật. Bếp mỗi người nêm một kiểu thì không ra được con số chung.
  2. Tính hao hụt sơ chế: lượng cần nhập = lượng dùng thành phẩm ÷ (1 − tỷ lệ hao hụt). Ví dụ minh họa: cần 6 kg thịt đã làm sạch, quán tự cân thấy hao 15%, thì phải nhập 6 ÷ 0,85 ≈ 7,1 kg.
  3. Đối chiếu bằng kiểm kho: tồn đầu + nhập − tồn cuối là lượng dùng thật. Chênh lệch lớn với lượng tính theo định lượng nghĩa là có hao hụt ngoài công thức, cần tìm nguyên nhân trước khi dùng số đó để đặt mức tồn.

Cách lập bảng định lượng và đo hao hụt được trình bày kỹ trong bài định lượng đồ uống và cách giảm hao hụt nguyên liệu; nguyên tắc tương tự áp dụng cho món ăn. Muốn quy hao hụt ra tiền theo từng món, xem thêm bài kiểm soát food cost theo món.

Bao lâu nên xem lại mức tồn, dấu hiệu nào cho thấy đặt sai?

Xem lại mỗi tháng và ngay khi đổi menu, đổi nhà cung cấp, vào mùa cao điểm hoặc trước lễ. Mức tồn tính một lần rồi để nguyên là lỗi phổ biến nhất.

Dấu hiệu Thường do Nên chỉnh
Hết hàng giữa ca nhiều lần trong tháng Tồn an toàn thấp, hoặc ngày giao chậm nhất tính quá lạc quan Cập nhật lại ngày cao nhất và ngày giao chậm nhất
Đồ tươi phải bỏ thường xuyên Mức tối đa cao hơn số ngày bảo quản được Hạ mức tối đa, nhập dày hơn
Phải mua gấp ở chợ, giá cao Điểm đặt hàng thấp, gọi hàng muộn Nâng điểm đặt hàng hoặc đổi giờ gọi hàng
Kho đầy hàng khô, vốn đọng Lượng đặt mỗi lần quá lớn so với lượng dùng Giảm lượng đặt, giữ đúng tồn an toàn
Kiểm kho lệch nhiều so với sổ Không ghi hủy, định lượng sai, hoặc thất thoát Sửa nguồn số liệu trước khi chỉnh mức tồn

Một sai lầm khác là giao việc kiểm hàng cho người không có quyền gọi hàng. Người kiểm thấy thiếu nhưng phải chờ chủ duyệt, đến khi duyệt xong thì nhà cung cấp đã hết chuyến giao trong ngày.

Làm việc này trên VMASS như thế nào?

Trên VMASS, mỗi nguyên liệu trong mục Kho có ngưỡng tồn tối thiểu riêng, và món được nối với nguyên liệu qua định lượng, nên tồn tự giảm theo từng đơn đã thanh toán. Cách thiết lập theo các con số ở trên:

  1. Tạo nguyên liệu trong Kho: tên, đơn vị tính cố định (kg, lít, cái), nhóm. Điền ngưỡng tồn tối thiểu bằng điểm đặt hàng bạn vừa tính. Nguyên liệu có tồn bằng hoặc dưới ngưỡng tối thiểu hiện trạng thái sắp hết; chưa đặt ngưỡng thì phần mềm lấy mức 10 đơn vị, nên hãy đặt riêng cho từng thứ.
  2. Khai định lượng cho từng món: chọn nguyên liệu và lượng dùng cho một phần. Từ một nguyên liệu có thể xem những món nào đang dùng nó, tiện khi đổi công thức.
  3. Bán như bình thường: đơn thanh toán xong, kho trừ nguyên liệu bằng định lượng × số món; đơn hủy hoặc trả lại sau khi đã trừ được cộng lại. Lọc danh sách Kho theo trạng thái sắp hết hoặc hết hàng để biết cần gọi gì trước ca tối.
  4. Ghi mọi lần nhập: nhập tay, nhập Excel, chụp ảnh hóa đơn hoặc quét mã vạch, kèm nhà cung cấp và hạn dùng. Giá vốn bình quân tự cập nhật sau mỗi lần nhập, và từng nguyên liệu có lịch sử các lần nhập để bạn xem lại nhịp giao của nhà cung cấp.
  5. Ghi phần không bán ra trong Xuất kho: phiếu tiêu hủy có lý do (hết hạn, hư hỏng, thất lạc, lỗi chất lượng), phiếu xuất dùng nội bộ, phiếu trả nhà cung cấp. Như vậy lượng bỏ đi không lẫn vào lượng bán khi bạn tính tiêu thụ.
  6. Kiểm kho định kỳ: tạo phiếu kiểm, thêm các nguyên liệu cần đếm, nhập số thực tế; VMASS tính chênh lệch so với số hệ thống và đưa tồn về số thật khi hoàn tất phiếu.

Lưu ý: VMASS vẫn cho bán khi tồn trên máy đã về 0, tồn sẽ hiện số âm. Gặp số âm nghĩa là có lô hàng đã về nhưng chưa ghi nhập, hoặc định lượng khai thấp hơn thực tế. Một số chức năng như Nhập kho, Nhà cung cấp tùy theo gói đang dùng. Cách dùng cảnh báo tồn thấp hằng ngày có trong bài thiết lập cảnh báo tồn kho thấp; lịch kiểm kho và xử lý chênh lệch cho quán đồ uống có trong bài quản lý tồn kho quán cafe. Các tính năng khác cho nhà hàng như sơ đồ bàn và gửi món xuống bếp nằm ở trang phần mềm quản lý quán cafe, nhà hàng.

Câu hỏi thường gặp

Mức tồn an toàn nguyên liệu có cần giống nhau cho mọi ngày trong tuần không?

Không. Nếu cuối tuần đông hơn hẳn ngày thường, nên có hai mức: một cho ngày thường và một cho cuối tuần hoặc ngày lễ. Lấy số dùng cao nhất của đúng những ngày đó trong 4 tuần gần nhất để tính.

Nhà hàng nhỏ, chưa có số liệu thì bắt đầu thế nào?

Ghi lượng nhập và đếm tồn cuối ngày cho 10 nguyên liệu chủ lực trong 2–4 tuần. Từ đó tính lượng dùng trung bình và ngày cao nhất. Trong lúc chờ số, giữ cách nhập cũ nhưng ghi lại mọi lần hết hàng và mọi lần phải bỏ đồ.

Đồ tươi hạn ngắn có nên giữ nhiều tồn an toàn không?

Không. Với thịt, hải sản, rau, mức tồn bị giới hạn bởi số ngày bảo quản được. Thay vì trữ nhiều, hãy nhập dày hơn, thêm một nhà cung cấp dự phòng hoặc một chỗ mua bổ sung gần quán cho ngày thiếu.

Bao lâu nên tính lại mức tồn an toàn?

Mỗi tháng một lần, và ngay khi đổi menu, đổi nhà cung cấp, thay đổi giờ mở cửa hoặc trước dịp lễ. Lượng khách và thời gian giao thay đổi thì con số cũ không còn đúng.

Phần mềm có tự báo khi nguyên liệu chạm điểm đặt hàng không?

Có, nếu bạn nhập điểm đặt hàng làm ngưỡng tồn tối thiểu và khai định lượng đủ. Trên VMASS, nguyên liệu chạm ngưỡng chuyển sang trạng thái sắp hết; số chỉ đúng khi mọi lần nhập, hủy đều được ghi.

Mức tồn an toàn không cần tính cho cả trăm nguyên liệu ngay từ đầu. Bắt đầu với 10 thứ chủ lực, theo dõi một tháng, chỉnh lại theo số lần hết hàng và số đồ phải bỏ, rồi mở rộng dần. Nếu muốn kho tự trừ theo định lượng và báo nguyên liệu sắp hết, bạn có thể dùng thử miễn phí VMASS.