HomeQuy đổi đơn vị nguyên liệu quán cafe: sữa mở dở, đồ pha sẵnQuán cafeQuy đổi đơn vị nguyên liệu quán cafe: sữa mở dở, đồ pha sẵn

Quy đổi đơn vị nguyên liệu quán cafe: sữa mở dở, đồ pha sẵn

Quy đổi đơn vị nguyên liệu là đổi lượng mua vào (hộp, chai, bao) sang đơn vị dùng khi pha (ml, gram) bằng một hệ số cố định, rồi theo dõi tồn kho chỉ bằng đơn vị dùng. Nhờ vậy hộp sữa mở dở, chai siro pha loãng hay mẻ cold brew đều đếm được và tính được giá vốn từng ly.

Bài này dành cho quán cafe đã có công thức pha nhưng số tồn trên sổ (hoặc trên phần mềm) cứ lệch với quầy. Bạn sẽ có bảng quy đổi mẫu, cách đếm chai đang dùng dở, hai cách theo dõi đồ pha sẵn và các bước thiết lập trên VMASS.

Vì sao tồn kho quán cafe lệch khi chỉ đếm theo hộp, chai?

Vì quán mua theo hộp, chai, bao nhưng pha theo ml và gram. Khi kho đếm theo đơn vị mua, phần đang mở dở không có chỗ để ghi, nên số tồn luôn sai một khoảng bằng những thứ đang nằm trên quầy.

Ví dụ minh họa: sổ ghi còn 12 hộp sữa tươi 1 lít. Thực tế trong tủ có 11 hộp nguyên và 1 hộp đã mở còn khoảng 400 ml. Ghi 11 hộp thì thiếu 400 ml, ghi 12 hộp thì thừa 600 ml. Nếu kho tính bằng ml, con số đúng là 11.400 ml và không cần làm tròn.

Đồ pha sẵn còn khó hơn. Một mẻ cold brew được làm từ cà phê và nước, tồn tại vài ngày dưới dạng cốt, rồi bị rót dần theo từng ly. Nếu không có hệ số quy đổi từ mẻ về nguyên liệu gốc, bạn không biết mỗi ly cold brew tốn bao nhiêu cà phê, và cũng không biết phần cốt đổ bỏ cuối ngày đáng bao nhiêu tiền.

Hệ quả là ba việc đều sai theo: tồn kho, giá vốn mỗi ly và con số hao hụt. Những việc như đặt mức tồn tối thiểu hay tìm chỗ thất thoát trong bài quản lý tồn kho quán cafe chỉ có ý nghĩa khi đơn vị đã thống nhất.

Quy đổi đơn vị nguyên liệu thế nào cho đúng?

Chọn cho mỗi nguyên liệu một đơn vị dùng nhỏ nhất (ml hoặc gram), ghi một hệ số từ đơn vị mua sang đơn vị đó, và quy đổi ngay lúc nhập hàng. Sau đó công thức pha, phiếu nhập và kiểm kho đều dùng chung một đơn vị.

  1. Chọn đơn vị theo dõi. Chất lỏng dùng ml, đồ khô và sữa đặc dùng gram, thứ đếm được (ly, nắp, bánh) dùng cái. Mỗi nguyên liệu chỉ một đơn vị, không đổi qua lại.
  2. Lấy hệ số từ bao bì. Hộp sữa ghi 1 lít thì hệ số là 1.000 ml; lon sữa đặc ghi 380 g thì hệ số là 380 g. Dùng số in trên bao bì để khớp với hóa đơn mua hàng.
  3. Tính giá vốn mỗi đơn vị. Giá mua một hộp chia cho hệ số. Con số này là đầu vào để tính giá vốn từng ly.
  4. Ghi bảng quy đổi và dán ở kho. Người nhận hàng nhìn bảng để ghi phiếu nhập bằng ml, gram thay vì bằng hộp.
  5. Cập nhật khi đổi quy cách. Đổi từ chai siro 750 ml sang chai 1 lít thì chỉ sửa hệ số và giá trong bảng; công thức pha vẫn giữ nguyên vì đã tính bằng ml.

Ví dụ minh họa (giá mua là giá giả định để dễ tính, bạn thay bằng giá thật của quán):

Nguyên liệu Đơn vị mua Đơn vị theo dõi Hệ số Giá vốn mỗi đơn vị
Sữa tươi không đường Hộp 1 lít, 32.000đ ml 1 hộp = 1.000 ml 32 đ/ml
Sữa đặc Lon 380 g, 22.800đ gram 1 lon = 380 g 60 đ/g
Siro caramel Chai 750 ml, 150.000đ ml 1 chai = 750 ml 200 đ/ml
Cà phê hạt Bao 1 kg, 300.000đ gram 1 bao = 1.000 g 300 đ/g
Kem béo pha chế Hộp 1 lít, 120.000đ ml 1 hộp = 1.000 ml 120 đ/ml

Với bảng này, giá vốn nguyên liệu của một ly latte caramel dùng 18 g cà phê, 150 ml sữa tươi và 15 ml siro là 18 × 300 + 150 × 32 + 15 × 200 = 5.400 + 4.800 + 3.000 = 13.200đ. Cách lập công thức pha cho từng món có trong bài định lượng đồ uống và cách giảm hao hụt.

Còn phần cặn đáy hộp, sữa bám thành ca đánh sữa thì sao? Nên giữ hệ số theo số in trên bao bì và ghi định lượng đúng lượng rót vào ly. Phần cặn sẽ hiện ra thành chênh lệch khi kiểm kho, và đó chính là con số hao hụt bạn cần thấy. Nếu đem cặn trừ thẳng vào hệ số (coi hộp 1 lít chỉ có 950 ml), hao hụt bị giấu đi và phiếu nhập không còn khớp hóa đơn.

Đếm hộp sữa, chai siro đang mở dở thế nào?

Cân hoặc đong phần còn lại rồi đổi ra đơn vị theo dõi. Với chất lỏng đặc như siro, sốt, bạn cần một hệ số “gram trên ml” đo một lần cho từng loại chai, vì 1 ml siro nặng hơn 1 g.

Cách đo hệ số cho một loại chai: cân một chai rỗng đã rửa khô (khối lượng vỏ), cân một chai đầy chưa mở, rồi lấy (khối lượng chai đầy − vỏ) ÷ dung tích in trên chai.

Ví dụ minh họa: chai siro 750 ml, vỏ rỗng nặng 300 g, chai đầy nặng 1.290 g. Hệ số là (1.290 − 300) ÷ 750 = 1,32 g/ml. Cuối ngày chai đang dùng cân được 700 g, vậy phần còn lại là (700 − 300) ÷ 1,32 ≈ 303 ml.

Sữa tươi nặng gần bằng nước, nên có thể coi 1 g ≈ 1 ml sau khi trừ vỏ hộp; sai lệch chỉ vài phần trăm, chấp nhận được khi đếm hằng ngày. Sữa đặc đã theo dõi bằng gram thì chỉ cần cân rồi trừ vỏ, không phải quy đổi.

  • ☐ Có cân điện tử chia vạch 1 g đặt cố định ở quầy
  • ☐ Có bảng khối lượng vỏ rỗng và hệ số g/ml của từng loại chai, hộp đang dùng
  • ☐ Đếm đồ dở vào cùng một thời điểm mỗi ngày, sau khi ngừng bán
  • ☐ Ghi số đã quy ra ml, gram, không ghi “nửa chai” hay “gần hết”
  • ☐ Đo lại hệ số khi đổi nhà cung cấp hoặc đổi loại chai

Không cần cân mọi thứ mỗi ngày. Chọn 5–8 nguyên liệu đắt hoặc hay hao nhất (sữa tươi, kem béo, siro, cốt pha sẵn) để đếm hằng ngày; đồ khô như cà phê hạt, đường có thể đếm mỗi tuần.

Đồ pha sẵn như cold brew, trà ủ, siro pha loãng theo dõi thế nào?

Có hai cách: quy định lượng của ly về thẳng nguyên liệu gốc, hoặc coi đồ pha sẵn là một nguyên liệu riêng có tồn kho của nó. Quán ít món pha sẵn nên dùng cách thứ nhất vì đơn giản hơn.

Dù chọn cách nào, bạn cần biết hệ số mẻ: một mẻ dùng bao nhiêu nguyên liệu gốc và thu được bao nhiêu thành phẩm. Đo 3–5 mẻ liên tiếp rồi lấy trung bình, vì lượng thu được thay đổi theo độ xay, thời gian ủ và người làm.

Ví dụ minh họa cold brew: mỗi mẻ dùng 200 g cà phê và 1.500 ml nước, lọc xong thu được khoảng 1.200 ml cốt. Một ly cold brew sữa dùng 150 ml cốt, nên một mẻ ra 1.200 ÷ 150 = 8 ly và mỗi ly tốn 200 ÷ 8 = 25 g cà phê. Với giá 300 đ/g ở bảng trên, giá vốn cốt là 60.000đ ÷ 1.200 ml = 50 đ/ml, tức 7.500đ cho 150 ml cốt của một ly.

Ví dụ minh họa siro pha loãng 1:1: một chai 750 ml pha với 750 ml nước thành 1.500 ml. Ly nào dùng 20 ml siro pha loãng thì thực chất tốn 10 ml siro gốc.

Cách A: quy về nguyên liệu gốc Cách B: theo dõi như nguyên liệu riêng
Ghi gì trong công thức ly 25 g cà phê (đã tính ngược từ mẻ) 150 ml cốt cold brew
Việc phải làm mỗi mẻ Không cần ghi gì Ghi xuất cà phê đã dùng và ghi nhập số ml cốt thu được
Thấy được gì Tồn cà phê đúng; không biết còn bao nhiêu cốt Biết còn bao nhiêu cốt, biết phần cốt đổ bỏ đáng bao nhiêu
Điểm yếu Lệch nếu mẻ thu được ít hơn hệ số; cốt ủ dư lẫn vào hao hụt cà phê Tốn công ghi chép; quên ghi một mẻ là tồn cốt sai cả ngày
Hợp với Quán có 1–2 món pha sẵn, mẻ nhỏ, dùng hết trong ngày Quán ủ mẻ lớn dùng nhiều ngày, hoặc cốt dùng cho nhiều món

Mẻ hỏng hoặc dư phải bỏ: với cách A, ghi tiêu hủy theo nguyên liệu gốc đã dùng cho phần đó (ví dụ bỏ nửa mẻ thì ghi 100 g cà phê); với cách B, ghi tiêu hủy số ml cốt. Ghi chép đổ bỏ hằng ngày được hướng dẫn kỹ trong bài hao hụt sữa và topping ở quán cafe.

Làm việc này trên VMASS như thế nào?

Trên VMASS, mỗi nguyên liệu trong Kho có một đơn vị tính. Bạn chọn đơn vị dùng khi pha, nhập hàng bằng số đã quy đổi, gắn định lượng cho món để máy tự trừ kho khi bán, rồi chốt số thật bằng Kiểm kho.

  1. Tạo nguyên liệu trong Kho với đơn vị ml hoặc gram, đặt tên đủ rõ (ví dụ “Sữa tươi không đường”). VMASS không tự đổi hộp sang ml khi nhập hàng, nên lúc ghi phiếu nhập hoặc nhập thêm tồn, bạn điền số lượng đã quy đổi theo bảng (3 hộp → 3.000 ml) và đơn giá theo ml (32 đ). Máy tự tính lại giá vốn bình quân sau mỗi lần nhập. Phiếu do nhân viên tạo có thể phải chờ chủ quán duyệt.
  2. Đặt ngưỡng tồn tối thiểu theo đúng đơn vị nhỏ. Nếu để trống, VMASS coi nguyên liệu là sắp hết khi còn từ 10 trở xuống. Với nguyên liệu tính bằng ml, 10 ml gần như đã cạn, nên hãy tự đặt ngưỡng, ví dụ 12.000 ml cho sữa tươi nếu quán dùng khoảng 6.000 ml mỗi ngày và cần dự phòng 2 ngày.
  3. Gắn định lượng cho món khi tạo hoặc sửa sản phẩm: chọn nguyên liệu và ghi lượng cho một ly bằng đúng đơn vị của nguyên liệu (150 cho 150 ml sữa, không ghi 0,15 hộp). Khi món đã được giao hoặc thanh toán, máy trừ kho bằng định lượng nhân số ly.
  4. Chú ý size và topping. Định lượng gắn với món, còn size chỉ đổi giá bán, nên ly size L vẫn bị trừ theo định lượng của món. Nếu size L dùng nhiều sữa hơn hẳn, hãy tạo size L thành một món riêng có định lượng riêng. Topping khai ở phần tùy chọn chỉ cộng tiền, không trừ kho; muốn máy trừ thì tạo món riêng đã kèm topping (ví dụ “Trà sữa trân châu”) và đưa topping vào định lượng của món đó, hoặc tách topping gọi thêm thành một món riêng có định lượng.
  5. Đồ pha sẵn theo cách A: ghi thẳng lượng nguyên liệu gốc đã tính ngược vào định lượng món (25 g cà phê cho ly cold brew sữa, 10 ml siro gốc cho ly dùng 20 ml siro pha loãng).
  6. Đồ pha sẵn theo cách B: tạo nguyên liệu “Cốt cold brew” tính bằng ml và gắn 150 ml vào định lượng món. Mỗi khi ủ xong một mẻ, ghi phiếu Xuất kho loại xuất nội bộ cho 200 g cà phê đã dùng, rồi nhập thêm tồn cho cốt 1.200 ml với đơn giá bằng giá trị phiếu xuất chia cho 1.200 (phiếu xuất tính theo giá vốn bình quân hiện tại của cà phê, nên có thể khác con số 50 đ/ml ở ví dụ). VMASS không có lệnh sản xuất tự chuyển nguyên liệu gốc thành bán thành phẩm, nên hai bước này bạn ghi tay sau mỗi mẻ.
  7. Chốt số thật bằng Kiểm kho: thêm các nguyên liệu cần đếm (máy chụp lại tồn trên hệ thống lúc thêm), nhập số đã cân hoặc đong và quy ra ml, gram, ghi lý do chênh lệch rồi Hoàn tất để tồn trên máy bằng số thật. Nên kiểm sau khi ngừng bán.

Tồn trên máy có thể xuống số âm nếu bán nhiều hơn số đã nhập. Khi gặp, kiểm hai chỗ trước: phiếu nhập còn thiếu, hoặc định lượng ghi nhầm đơn vị. Hạn dùng ghi khi nhập là hạn của lô hàng (máy cảnh báo ở mốc 7 ngày và 3 ngày), không phải giờ mở hộp, nên nhãn ngày mở hộp vẫn cần dán tay. Cách VMASS hỗ trợ quán từ gọi món tới bếp, bar có trong trang phần mềm quản lý quán cafe, nhà hàng.

Những lỗi quy đổi nào hay làm sai tồn kho?

Phần lớn sai lệch đến từ việc trộn hai đơn vị cho cùng một nguyên liệu, hoặc hệ số cũ không được sửa khi công thức, quy cách đổi. Dấu hiệu thường thấy ngay trên số tồn.

Lỗi Dấu hiệu trên số tồn Cách sửa
Nhập kho theo hộp nhưng định lượng ghi theo ml Tồn tụt rất nhanh, xuống âm hàng nghìn sau vài chục ly Sửa phiếu nhập về ml, hoặc kiểm kho lại bằng ml
Nhập kho theo ml nhưng định lượng ghi theo phần hộp (0,15) Tồn gần như không giảm dù bán nhiều Sửa định lượng thành 150
Size L dùng chung định lượng size M Kiểm kho luôn thiếu, thiếu nhiều hơn vào ngày bán nhiều size L Tách size L thành món riêng có định lượng riêng
Đổi tỷ lệ pha mẻ mà không đo lại hệ số Cốt pha sẵn hết sớm hoặc dư so với số ly đã bán Đo lại 3–5 mẻ, cập nhật định lượng
Đếm chai dở bằng mắt (“còn nửa chai”) Chênh lệch kiểm kho lúc âm lúc dương, không có xu hướng Cân rồi quy đổi bằng hệ số g/ml

Khi đơn vị đã đúng mà kiểm kho vẫn thiếu đều tay, phần thiếu đó là hao hụt thật. Lúc ấy chuyển sang tìm nguyên nhân theo cách trong bài phát hiện thất thoát nguyên liệu quán cafe.

Câu hỏi thường gặp

Nên theo dõi sữa tươi theo hộp hay theo ml?

Theo ml. Công thức pha tính bằng ml nên kho cũng tính bằng ml thì máy trừ đúng sau mỗi ly và hộp đang mở dở vẫn đếm được. Khi nhập hàng, đổi số hộp ra ml theo dung tích in trên bao bì, ví dụ 5 hộp 1 lít là 5.000 ml.

Có cần cân chai siro dở mỗi ngày không?

Không bắt buộc. Chỉ cần đếm hằng ngày 5–8 nguyên liệu đắt hoặc hay hao nhất như sữa tươi, kem béo, cốt pha sẵn. Siro dùng chậm có thể cân mỗi tuần; mỗi lần cân chỉ mất vài giây nếu đã có sẵn bảng khối lượng vỏ và hệ số g/ml.

Cặn đáy hộp có nên trừ khỏi hệ số quy đổi không?

Không nên. Giữ hệ số theo dung tích in trên bao bì để phiếu nhập khớp hóa đơn, và ghi định lượng đúng lượng rót vào ly. Phần cặn sẽ lộ ra thành chênh lệch khi kiểm kho, giúp bạn biết mỗi tuần mất bao nhiêu thay vì giấu nó trong hệ số.

VMASS có tự đổi thùng, hộp sang ml khi nhập kho không?

Không. Mỗi nguyên liệu trên VMASS có một đơn vị tính, nên bạn điền số lượng đã quy đổi (3 hộp thành 3.000 ml) và đơn giá theo ml khi nhập. Sau đó định lượng món, trừ kho khi bán, giá vốn bình quân và kiểm kho đều chạy trên cùng đơn vị đó.

Quy đổi đơn vị nguyên liệu là việc làm một lần nhưng dùng mãi: chọn đơn vị dùng khi pha, lập bảng hệ số, đo hệ số mẻ cho đồ pha sẵn và cân đồ dở bằng số thay vì ước chừng. Khi đơn vị đã thống nhất, mọi chênh lệch còn lại mới thật sự là hao hụt cần xử lý. Nếu muốn thử thiết lập kho và định lượng cho quán, bạn có thể đăng ký dùng thử VMASS miễn phí.