Quản lý bán hàng quán cafe hay hỏng ở 7 chỗ: order miệng, không chốt ca theo hình thức thanh toán, thiếu định lượng, không ghi đổ bỏ, một giá cho mọi kênh, chọn món và xếp ca theo cảm giác. Sửa tiền ở quầy trước, rồi nguyên liệu, sau cùng là giá và menu.
Quản lý bán hàng quán cafe hay sai ở những chỗ nào?
Ở những chỗ tiền và nguyên liệu rơi ra mà không ai đo: ly bán không ghi đơn, sữa rót quá tay, đơn app bán dưới mức lãi. Doanh thu nhìn vẫn ổn nên chủ quán khó thấy, cho tới khi cộng lãi cuối tháng.
Bảng dưới gom 7 lỗi hay gặp, dấu hiệu sớm và việc sửa đầu tiên. Mỗi lỗi có bài hướng dẫn sâu hơn trên blog nếu bạn cần làm kỹ.
| STT | Lỗi | Dấu hiệu sớm | Việc sửa đầu tiên |
|---|---|---|---|
| 1 | Nhận order miệng, thu tiền trước khi ghi đơn | Quầy pha có ly mà máy không có đơn | Quầy pha chỉ làm theo phiếu in ra từ máy |
| 2 | Không chốt ca, hoặc chỉ đếm tổng tiền | Cuối ngày lệch mà không biết lệch ở ca nào, hình thức nào | Chốt từng ca, tách tiền mặt, chuyển khoản, thẻ |
| 3 | Không có định lượng chuẩn cho từng món | Cùng một món, mỗi người pha một kiểu; nguyên liệu hết sớm | Viết công thức ml/gram cho món bán nhiều nhất, có dụng cụ đong |
| 4 | Không ghi đổ bỏ, không kiểm kho định kỳ | Tồn trên sổ và trên kệ khác nhau mà không rõ vì sao | Sổ đổ bỏ theo ca, đếm nguyên liệu chính mỗi tuần |
| 5 | Một giá cho cả tại quán và app giao đồ ăn | Đơn app nhiều nhưng tiền về tài khoản ít | Tính lãi mỗi ly qua app theo tiền thực nhận |
| 6 | Giữ hay bỏ món theo cảm giác | Món “bán chạy” nhưng cộng lãi không thấy | Xếp món theo lãi gộp mỗi ly nhân số ly |
| 7 | Xếp ca theo thói quen, không theo giờ bán | Giờ cao điểm khách chờ lâu, giờ vắng thừa người | Xem doanh thu theo giờ 4 tuần rồi dời giờ ca |
Lỗi nào làm thất thoát tiền ở quầy?
Hai lỗi đầu: pha chế không cần đơn trên máy, và cuối ca không đối chiếu tiền theo từng hình thức thanh toán. Thiếu một trong hai là lệch tiền sẽ không truy được nguồn.
Lỗi 1 — nhận order miệng. Lúc đông khách, thu ngân hay hô món cho quầy pha rồi ghi máy sau. Một ly quên ghi là một ly bán mà không có trong doanh thu, và nguyên liệu của nó cũng không được trừ. Quy tắc đơn giản nhất: không có phiếu từ máy thì quầy pha không làm. Quy tắc này còn bảo vệ nhân viên, vì khi lệch tiền không ai bị nghi oan.
Lỗi 2 — không chốt ca theo hình thức thanh toán. Tiền mặt trong két chỉ cần khớp với phần đơn trả bằng tiền mặt, không phải với tổng doanh thu. Công thức đối chiếu:
- Tiền mặt phải có = tiền đầu ca + đơn trả tiền mặt − các khoản chi lấy từ két (mua đá, mua đường lẻ…).
- Chênh lệch = tiền đếm được − tiền mặt phải có.
Ví dụ minh họa: đầu ca 500.000đ, đơn tiền mặt 2.350.000đ, chi mua đá 60.000đ thì tiền mặt phải có là 2.790.000đ. Đếm được 2.740.000đ là thiếu 50.000đ. Trước khi kết luận mất tiền, hãy kiểm tra có đơn khách chuyển khoản mà thu ngân bấm nhầm thành tiền mặt không; đây là nguồn lệch rất hay gặp. Cách đếm mệnh giá, tách tiền tip và xử lý chênh lệch có trong bài quy trình chốt ca quán cafe.
Lỗi nào làm lệch kho nguyên liệu?
Không có định lượng chuẩn và không ghi phần đổ bỏ. Khi đó máy không biết đáng lẽ phải dùng bao nhiêu, nên con số tồn không còn dùng để đối chiếu được.
Lỗi 3 — không có định lượng. Mỗi món cần một công thức ghi rõ bao nhiêu ml sữa, bao nhiêu gram bột, bao nhiêu ml cà phê, và quầy pha phải có dụng cụ đong đúng cỡ. Chênh lệch nhỏ mỗi ly cộng lại rất nhanh.
Ví dụ minh họa: công thức một ly ghi 30 ml sữa đặc nhưng thực tế rót khoảng 40 ml. Quán bán 120 ly có sữa đặc mỗi ngày thì hụt 120 × 10 = 1.200 ml/ngày, tức khoảng 36 lít sau 30 ngày, chưa kể giá vốn mỗi ly bị tính thấp hơn thực tế. Cách lập bảng định lượng và đo hao hụt có trong bài quản lý định lượng đồ uống.
Lỗi 4 — không ghi đổ bỏ, không kiểm kho. Sữa mở quá giờ, topping nấu dư cuối ngày, ly pha hỏng đều là hao hụt hợp lệ, nhưng phải được ghi lại. Phần còn lại sau khi trừ đi các khoản đã ghi mới là phần cần tìm nguyên nhân. Mỗi tuần đếm nguyên liệu chính (cà phê, sữa, đường, trà, topping) và so với số trên máy. Chọn mức tồn tối thiểu cho từng loại theo lượng dùng mỗi ngày và số ngày nhà cung cấp giao hàng, như hướng dẫn trong bài quản lý tồn kho quán cafe.
Bán qua app giao đồ ăn có lãi không, tính thế nào?
Có lãi hay không phụ thuộc giá bán trên app, phần trăm phí app thu và chi phí bao bì. Phải tính lãi trên tiền thực nhận, không tính trên giá khách trả.
Lỗi 5 — một giá cho mọi kênh. Tại quán, lãi mỗi ly = giá bán − giá vốn ly. Qua app, lãi mỗi ly = giá bán trên app × (1 − tỷ lệ phí) − giá vốn ly − bao bì (ly, nắp, ống hút, túi). Tỷ lệ phí và các khoản quán phải góp vào khuyến mãi khác nhau theo app và theo hợp đồng, nên hãy lấy đúng con số trong hợp đồng hoặc bảng đối soát của quán bạn.
| Ví dụ minh họa (giả sử phí app 25%) | Tại quán | Qua app, cùng giá | Qua app, giá 49.500đ |
|---|---|---|---|
| Giá khách trả | 35.000đ | 35.000đ | 49.500đ |
| Tiền quán thực nhận | 35.000đ | 26.250đ | 37.125đ |
| Giá vốn ly + bao bì | 11.000đ | 13.000đ | 13.000đ |
| Lãi mỗi ly | 24.000đ | 13.250đ | 24.125đ |
Muốn lãi qua app bằng tại quán, giá app tối thiểu = (lãi tại quán + giá vốn ly + bao bì) ÷ (1 − tỷ lệ phí). Với số trên: (24.000 + 11.000 + 2.000) ÷ 0,75 ≈ 49.333đ. Không phải quán nào cũng nâng giá app được nhiều như vậy; khi đó hãy chọn ra vài món có lãi tốt nhất để đẩy trên app thay vì đưa cả menu lên.
Đọc số liệu nào để biết món và giờ nào có lãi?
Hai con số: tổng lãi gộp của từng món trong tháng (lãi gộp mỗi ly × số ly) và doanh thu theo từng giờ trong ngày. Món bán nhiều nhất và giờ đông nhất chưa chắc là nơi kiếm tiền nhiều nhất.
Lỗi 6 — chọn món theo cảm giác. Ví dụ minh họa trong một tháng: món A giá 40.000đ, giá vốn 16.000đ, bán 600 ly, lãi gộp 14,4 triệu; món B giá 30.000đ, giá vốn 9.000đ, bán 700 ly, lãi gộp 14,7 triệu. Món A được nhắc nhiều vì giá cao, nhưng món B góp lãi nhiều hơn và dùng ít vốn hơn mỗi ly. Món vừa ít người gọi vừa lãi thấp là món nên xem lại đầu tiên. Cách xếp món thành 4 nhóm có trong bài so sánh món bán chạy và món sinh lời.
Lỗi 7 — xếp ca theo thói quen. Gom doanh thu theo giờ của cùng một thứ trong 4 tuần, rồi dời giờ vào ca, giờ chuẩn bị nguyên liệu cho khớp với khung đông. Đừng kết luận chỉ từ một ngày, vì một ngày mưa hay một buổi có nhóm khách lớn có thể làm sai lệch cả biểu đồ. Chi tiết trong bài doanh thu theo khung giờ quán cafe.
Nên sửa 7 lỗi này theo thứ tự nào?
Sửa phần tiền trước, vì nó cho kết quả ngay và tạo dữ liệu sạch cho các bước sau. Thứ tự gợi ý trong khoảng hai tuần:
- Quy tắc “có phiếu mới pha” và tài khoản riêng cho từng thu ngân.
- Chốt ca theo hình thức thanh toán từ ca đầu tiên; lệch thì ghi lý do ngay trong ca.
- Định lượng cho 10 món bán nhiều nhất, kèm dụng cụ đong ở quầy pha.
- Sổ đổ bỏ theo ca và một buổi đếm nguyên liệu chính mỗi tuần.
- Tính lại giá app theo tiền thực nhận, sau khi đã có giá vốn ly từ định lượng.
- Sau 4 tuần có số liệu sạch, xếp lại menu theo lãi gộp và dời giờ ca theo doanh thu từng giờ.
Tự kiểm quán trong 10 phút:
- ☐ Quầy pha có từ chối làm khi chưa có phiếu từ máy không?
- ☐ Mỗi thu ngân có tài khoản riêng, không dùng chung mật khẩu?
- ☐ Cuối ca có đối chiếu tiền mặt với phần đơn tiền mặt, không phải với tổng doanh thu?
- ☐ 10 món bán chạy nhất đã có công thức ml/gram viết ra?
- ☐ Có sổ ghi phần đổ bỏ, pha hỏng, hết hạn?
- ☐ Bạn biết lãi mỗi ly của món bán nhiều nhất trên app?
- ☐ Lần gần nhất bạn xem doanh thu theo giờ là khi nào?
Làm việc này trên VMASS
VMASS là phần mềm quản lý quán cafe, nhà hàng có sẵn các bước trên. Thứ tự cài đặt gợi ý:
- Chọn quy trình xử lý đơn “Order > Thu ngân > Bar/Bếp > Hoàn thành” để mọi món đi qua máy trước khi tới quầy pha. Quầy pha xem món trên màn hình Bếp / Pha chế hoặc phiếu bar in tự động.
- Tạo tài khoản riêng và nhóm quyền cho thu ngân, chạy bàn, pha chế, để mỗi đơn có người chịu trách nhiệm và nhân viên không sửa được giá hay xem giá vốn nếu bạn không cho.
- Bật “Bắt buộc mở ca”: thu ngân nhập tiền mặt đầu ca mới bán được. Khi chốt ca, màn hình tách doanh thu theo tiền mặt, chuyển khoản, thẻ, ghi nợ; có chênh lệch thì bắt buộc ghi lý do, chủ quán nhận email báo lệch và xem lại trong Lịch sử ca. Lưu ý: doanh thu ca tính theo giá món, chưa trừ giảm giá; khoản chi lấy từ két ghi phiếu chi ở Thu – Chi nhưng không tự trừ khi chốt ca, nên hãy ghi khoản đó vào lý do chênh lệch.
- Khai định lượng cho từng món trong phần cài đặt món. Khi món hoàn thành hoặc đã thanh toán, nguyên liệu được trừ theo công thức; giá vốn nguyên liệu là giá bình quân theo các phiếu nhập kho. Phần mềm cho phép tồn âm, nên hãy nhập kho trước khi bán để số tồn có ý nghĩa.
- Ghi đổ bỏ bằng Xuất kho → Tiêu hủy (chỉ cho phần máy chưa trừ theo đơn, để không trừ hai lần); phiếu do nhân viên lập phải chờ chủ quán duyệt. Mỗi tuần lập phiếu Kiểm kho: máy ghi số tồn lúc thêm dòng, bạn nhập số đếm được, xem chênh lệch rồi bấm Hoàn tất.
- Xem Báo cáo: sản phẩm bán chạy, so sánh với kỳ trước, lãi lỗ chi tiết; chọn một ngày để xem biểu đồ doanh thu, chi phí theo 24 giờ và tải về file Excel để gộp nhiều tuần.
VMASS chưa kết nối trực tiếp với GrabFood hay ShopeeFood. Đơn từ app vẫn nên ghi vào máy để trừ nguyên liệu; nếu muốn tách doanh thu, bạn có thể tạo một danh mục món riêng cho đơn app với giá app; vì đó là sản phẩm riêng, nhớ khai định lượng cho từng món bản app.
Câu hỏi thường gặp
Quán cafe nhỏ chỉ một người đứng quầy có cần chốt ca không?
Có. Dù chỉ một người, chốt cuối ngày theo hình thức thanh toán vẫn giúp phát hiện đơn bấm nhầm chuyển khoản thành tiền mặt và khoản chi từ két quên ghi. Việc này mất khoảng 10 phút, và là dữ liệu nền cho mọi phân tích lãi về sau.
Bao lâu nên kiểm kho nguyên liệu một lần?
Nguyên liệu chính như cà phê, sữa, trà, đường, topping nên đếm mỗi tuần; vật tư chậm như ly, ống hút có thể đếm mỗi tháng. Đếm cùng một thời điểm (ví dụ sau giờ đóng cửa) để số liệu so sánh được giữa các tuần.
Có nên để giá trên app giao đồ ăn cao hơn giá tại quán không?
Thường là nên, vì tiền quán thực nhận từ app đã bị trừ phí và quán phải trả thêm bao bì. Hãy tính giá app tối thiểu theo công thức trong bài với tỷ lệ phí đúng hợp đồng của bạn, rồi quyết định món nào đưa lên app.
Phần mềm có tự phát hiện nhân viên gian lận không?
Không. Phần mềm chỉ ghi lại đơn, ca, kho để bạn đối chiếu. Phát hiện lệch phụ thuộc vào việc chốt ca, ghi đổ bỏ và kiểm kho đều đặn; quy tắc “có phiếu mới pha” mới là thứ chặn thất thoát ngay tại quầy.
Bảy lỗi trên không cần sửa cùng một lúc. Bắt đầu từ tiền ở quầy, rồi đến định lượng và kho; sau một tháng có số liệu sạch, việc chỉnh giá app, menu và giờ ca sẽ dựa trên số thật thay vì cảm giác.
Muốn thử quy trình này trên máy, bạn có thể đăng ký dùng thử VMASS miễn phí.