Báo cáo bán hàng theo ngày đáng đọc ở năm con số: doanh thu sau chiết khấu, số hóa đơn, giá trị trung bình mỗi hóa đơn, tiền chiết khấu và chênh lệch tiền khi chốt ca. So chúng với trung bình bốn ngày cùng thứ gần nhất, rồi chỉ hành động khi một con số lệch rõ hoặc lệch cùng chiều nhiều ngày liền.
Mở báo cáo mỗi sáng không khó. Cái khó là biết con số nào đang báo động thật và việc gì cần làm ngay hôm đó. Bài này đưa ra thứ tự đọc, cách so sánh để không bị đánh lừa bởi ngày cuối tuần, một ví dụ minh họa tách nguyên nhân doanh thu giảm, và cách lấy đúng các số đó trên VMASS.
Báo cáo bán hàng theo ngày gồm những chỉ số nào?
Với cửa hàng nhỏ, sáu chỉ số dưới đây là đủ để biết hôm qua bán tốt hay kém và vì sao. Các chỉ số khác (lượt khách theo giờ, lãi theo nhóm hàng) xem theo tuần hoặc theo tháng là vừa.
| Chỉ số | Cách tính | Câu hỏi nó trả lời |
|---|---|---|
| Doanh thu sau chiết khấu | Tiền hàng đã bán trừ chiết khấu, cộng thuế và phụ phí nếu có | Hôm qua thực bán được bao nhiêu? |
| Số hóa đơn | Số đơn đã thanh toán trong ngày | Có bao nhiêu lượt mua? Khách đến nhiều hay ít? |
| Giá trị trung bình mỗi hóa đơn | Doanh thu ÷ số hóa đơn | Mỗi lượt khách mua nhiều hay ít? |
| Tiền chiết khấu, khuyến mãi | Tổng tiền đã giảm trên các hóa đơn | Doanh thu có đang được “mua” bằng giảm giá không? |
| Cơ cấu thanh toán | Tiền mặt, chuyển khoản, thẻ, ghi nợ | Tiền đã về tay chưa, hay đang nằm ở sổ nợ? |
| Chênh lệch chốt ca | Tiền đếm thực tế trừ tiền lẽ ra phải có | Quầy có lệch tiền không, lệch ở ca nào? |
Hai chỉ số đầu và chỉ số thứ ba gắn với nhau theo một đẳng thức đơn giản: doanh thu = số hóa đơn × giá trị trung bình mỗi hóa đơn. Khi doanh thu đổi, đẳng thức này cho biết lý do nằm ở lượng khách hay ở giỏ hàng của mỗi khách. Đây là bước quan trọng nhất của việc đọc báo cáo ngày, và phần ví dụ bên dưới làm rõ cách dùng nó.
Nên so sánh doanh thu hôm nay với ngày nào?
So với trung bình bốn ngày cùng thứ gần nhất, không so với hôm qua. Thứ Hai và Thứ Bảy của cùng một cửa hàng thường khác xa nhau, nên so liền kề dễ khiến bạn hoảng vô cớ hoặc mừng hụt.
Ba mốc so sánh dùng cho ba mục đích khác nhau:
- Trung bình 4 ngày cùng thứ: mốc chính để đánh giá một ngày. Lấy trung bình bốn tuần thay vì chỉ một tuần để một ngày mưa hay ngày lễ không làm lệch mốc.
- Cùng thứ tuần trước: dùng khi bạn vừa đổi một điều gì đó (giá, giờ mở cửa, khuyến mãi) và muốn xem tác động ngắn hạn.
- Lũy kế từ đầu tháng so với mục tiêu lũy kế: trả lời câu hỏi tháng này có về đích không, cách tính ở mục chia mục tiêu bên dưới.
Ngày đặc biệt (lễ, Tết, ngày nhận lương của khu công nghiệp gần tiệm, ngày mất điện) nên ghi một dòng chú thích ngay trong ngày. Khi tính trung bình bốn tuần, bỏ những ngày đó ra và thay bằng tuần trước nữa.
Đọc báo cáo ngày theo thứ tự nào để xong trong 10 phút?
Đi từ tổng sang chi tiết và dừng ngay khi mọi thứ bình thường. Thứ tự dưới đây giúp phần lớn các buổi sáng chỉ mất vài phút, chỉ ngày có bất thường mới cần đào sâu.
- Doanh thu sau chiết khấu so với trung bình 4 ngày cùng thứ. Lệch ít thì sang bước 4.
- Tách nguyên nhân: số hóa đơn đổi hay giá trị trung bình mỗi hóa đơn đổi? Chỉ một trong hai thường đổi mạnh.
- Xem chiết khấu: nếu doanh thu đẹp nhưng tiền giảm giá tăng vọt, lãi có thể không tăng theo.
- Xem cơ cấu thanh toán: phần ghi nợ tăng nghĩa là bán được nhưng chưa thu được tiền; chuyển khoản tăng thì cần đối chiếu với sao kê.
- Xem chênh lệch chốt ca và lý do nhân viên đã ghi cho từng lần lệch.
- Xem mặt hàng: vài mặt hàng bán chạy nhất còn đủ hàng không, có mặt hàng chủ lực nào hết hàng trong ngày không.
Ghi lại kết quả vào một dòng sổ hoặc một ô bảng tính: ngày, doanh thu, số hóa đơn, giá trị trung bình, ghi chú. Sau vài tuần, chính dòng sổ này là mốc so sánh tốt nhất bạn có.
Con số nào đáng hành động, con số nào chỉ là biến động?
Đáng hành động khi một con số lệch rõ so với trung bình 4 ngày cùng thứ, hoặc lệch cùng chiều ba ngày liền. Một ngày lệch nhẹ thường là biến động bình thường, chỉ cần ghi chú.
Mức “lệch rõ” tùy cửa hàng. Một cách đặt gợi ý: cửa hàng bán đều thì chú ý khi lệch khoảng 15% trở lên; cửa hàng có doanh thu dao động mạnh thì nới rộng hơn. Sau một tháng ghi sổ, bạn sẽ thấy mức dao động thường ngày của chính tiệm mình và chỉnh ngưỡng theo đó.
Ví dụ minh họa: một tiệm tạp hóa hai nhân viên đọc số của ngày Thứ Ba.
| Chỉ số | Trung bình 4 Thứ Ba gần nhất | Thứ Ba vừa rồi | Thay đổi |
|---|---|---|---|
| Doanh thu sau chiết khấu | 6.000.000đ | 5.040.000đ | −16% |
| Số hóa đơn | 120 | 120 | 0% |
| Giá trị trung bình mỗi hóa đơn | 50.000đ | 42.000đ | −16% |
| Tiền chiết khấu | 150.000đ | 600.000đ | gấp 4 |
| Bán ghi nợ | 300.000đ | 900.000đ | gấp 3 |
Đọc theo đẳng thức: số hóa đơn giữ nguyên nên lượng khách không đổi; doanh thu giảm hoàn toàn vì mỗi hóa đơn nhỏ đi 8.000đ. Tiền chiết khấu tăng 450.000đ giải thích được một phần. Phần còn lại cần xem danh sách mặt hàng: có thể một món giá cao (dầu ăn, sữa hộp) hết hàng nên khách chỉ mua món lẻ. Bán ghi nợ gấp ba là việc thứ hai cần hỏi: ai được ghi nợ, có trong hạn mức đã đặt không.
Từ đó, mỗi tín hiệu có một việc cụ thể để làm trong ngày:
| Tín hiệu | Nguyên nhân hay gặp | Việc nên làm hôm nay |
|---|---|---|
| Số hóa đơn giảm, giá trị mỗi hóa đơn giữ nguyên | Ít khách: thời tiết, đối thủ khuyến mãi, đóng cửa trễ hoặc sớm | Hỏi nhân viên ca đó, ghi chú; chưa đổi gì nếu chỉ một ngày |
| Số hóa đơn giữ, giá trị mỗi hóa đơn giảm | Hết hàng giá cao, giảm giá nhiều, nhân viên không gợi ý thêm | Xem mặt hàng hết hàng và hóa đơn có chiết khấu lớn |
| Doanh thu tăng nhưng chiết khấu tăng nhanh hơn | Khuyến mãi quá rộng hoặc giảm tay tại quầy | Rà các hóa đơn giảm giá, siết điều kiện chương trình |
| Ghi nợ tăng mạnh | Cho khách quen nợ vượt thói quen | Kiểm danh sách khách nợ, hạn mức, lịch thu |
| Lệch tiền chốt ca nhiều lần ở cùng một ca | Thối nhầm, ghi sai hình thức thanh toán, thao tác chưa chuẩn | Đối chiếu từng nguồn tiền của ca đó, hướng dẫn lại |
Khi muốn biết tiền chiết khấu đã ăn vào lãi bao nhiêu, cách tính có trong bài doanh thu, chiết khấu và lãi gộp. Nếu nghi lệch tiền đến từ chuyển khoản hay ví điện tử, xem cách đối soát tiền mặt, chuyển khoản theo ca.
Chia mục tiêu tháng thành mục tiêu ngày thế nào?
Chia theo tỷ trọng doanh thu của từng thứ trong tháng trước, không chia đều cho 30 ngày. Như vậy Thứ Bảy được giao mục tiêu cao hơn Thứ Hai, đúng với cách khách đến tiệm.
- Lấy doanh thu từng ngày của tháng trước (bỏ ngày lễ, ngày đóng cửa).
- Tính tỷ trọng của mỗi ngày: doanh thu trung bình của thứ đó ÷ tổng doanh thu tháng.
- Mục tiêu một ngày = mục tiêu tháng này × tỷ trọng của thứ tương ứng.
- Mỗi sáng cộng dồn doanh thu thực tế từ đầu tháng và so với tổng mục tiêu của các ngày đã qua.
Ví dụ minh họa: tháng trước doanh thu 160 triệu đồng, các ngày Thứ Bảy bán trung bình 7,2 triệu, tức tỷ trọng 4,5% mỗi Thứ Bảy. Tháng này đặt mục tiêu 176 triệu (tăng 10%), mục tiêu mỗi Thứ Bảy là 176 × 4,5% = 7,92 triệu đồng. Đến hết ngày 12, tổng mục tiêu các ngày đã qua là 68 triệu, thực tế đạt 62 triệu, tức khoảng 91%. Thiếu 6 triệu sau 12 ngày là lúc nên xem lại, chưa phải lúc hoảng: bạn còn hơn nửa tháng để bù bằng nhập đủ hàng bán chạy cho cuối tuần hay một chương trình có kiểm soát.
Lưu ý: tháng có số ngày Thứ Bảy, Chủ nhật khác tháng trước thì cộng lại tỷ trọng cho khớp 100% trước khi chia.
Làm việc này trên VMASS thế nào?
Trên VMASS, các số của báo cáo ngày nằm ở màn hình Phân tích, khung biểu đồ doanh thu trong mục Báo cáo và phiếu chốt ca. Các bước dưới đây đi theo đúng thứ tự đọc ở trên.
- Chọn ngày cần xem trong màn hình Phân tích. Chọn ngày bắt đầu và ngày kết thúc, bật so sánh với kỳ trước. Ngoài doanh thu, màn hình có danh sách sản phẩm bán chạy, báo cáo theo hình thức thanh toán, báo cáo nhân viên và khách hàng. Nếu muốn so đúng với cùng thứ tuần trước, chọn riêng ngày đó để xem rồi đặt hai kết quả cạnh nhau.
- Xem báo cáo lãi lỗ chi tiết trong cùng màn hình: báo cáo tách tiền hàng, tiền chiết khấu, thuế và phụ phí, và tính cả giá vốn của hàng tặng (dòng giá 0 đồng). Đây là chỗ thấy ngay ngày nào doanh thu tăng nhờ giảm giá.
- Xem biểu đồ một ngày theo giờ. Trong mục Báo cáo, chọn ngày bắt đầu và ngày kết thúc trùng nhau, khung Biểu đồ doanh thu, chi phí hiện 24 mốc giờ. Bấm nút ba chấm, chọn Tải về file Excel để dán số vào bảng tính theo dõi của bạn.
- Đọc phiếu chốt ca và Lịch sử ca. Khi bật Bắt buộc mở ca, mỗi ca có tiền đầu ca; lúc chốt, nhân viên nhập tiền mặt đếm được, máy tính chênh lệch và bắt ghi lý do. Phiếu chốt ca tách doanh thu theo từng hình thức thanh toán, kèm số hóa đơn và số sản phẩm trong ca. Lịch sử ca cho thấy ca nào hay lệch.
- Nhận báo cáo qua email. Trong trang Cài đặt, khung Cấu hình báo cáo, chọn một hoặc nhiều giờ ở Giờ báo cáo hằng ngày. Hệ thống gửi email doanh thu trong ngày vào giờ đã chọn, kèm mặt hàng bán chạy, để bạn đọc số khi không có mặt ở tiệm.
- Kiểm hàng sắp hết. Trong mục Kho, đặt ngưỡng tồn tối thiểu cho từng mặt hàng và lọc theo trạng thái Sắp hết, Hết hàng để biết món nào cần đặt thêm ngay hôm đó.
- Kiểm ghi nợ. Mỗi khách có hạn mức nợ trong hồ sơ khách hàng; hóa đơn ghi nợ gắn với đúng khách, nên bạn tra được ai vừa nợ thêm và nợ bao nhiêu.
Những gì VMASS chưa làm sẵn: hệ thống không tự tính trung bình bốn ngày cùng thứ, không tự chia mục tiêu tháng thành mục tiêu ngày và không tự đánh dấu ngày bất thường. Phần đó bạn làm trên bảng tính từ số đã xem hoặc tải về. Cách đọc sâu doanh thu theo từng giờ có trong bài doanh thu theo khung giờ; cách đối soát tiền cuối ca có trong bài chốt ca cửa hàng và kiểm soát thu ngân.
Khi danh sách bán chạy cho thấy một mặt hàng bán nhiều mà lãi mỏng, bước tiếp theo là xem sản phẩm bán chạy có thật sự sinh lãi không.
Câu hỏi thường gặp
Nên xem báo cáo bán hàng theo ngày vào lúc nào?
Một mốc cố định mỗi ngày, thường là sáng hôm sau trước giờ mở cửa hoặc ngay sau khi chốt ca cuối. Xem cùng giờ giúp số liệu luôn đủ một ngày trọn và bạn kịp đổi kế hoạch nhập hàng, xếp ca trước khi tiệm đông khách.
Doanh thu giảm một ngày có cần thay đổi gì ngay không?
Không. Một ngày giảm thường chỉ cần ghi chú nguyên nhân (mưa, lễ, hết hàng). Chỉ nên thay đổi giá, khuyến mãi hay lịch ca khi con số lệch cùng chiều khoảng ba ngày liền so với trung bình các ngày cùng thứ.
Có cần xem lãi mỗi ngày không, hay chỉ doanh thu?
Không cần tính lãi đầy đủ mỗi ngày, vì chi phí như tiền thuê, lương thường tính theo tháng. Mỗi ngày nên xem doanh thu cùng tiền chiết khấu và giá vốn hàng tặng; lãi lỗ đầy đủ xem theo tuần hoặc theo tháng là đủ.
Cửa hàng một người đứng quầy có cần báo cáo chốt ca không?
Có. Dù chỉ một người, chốt ca vẫn cho biết tiền trong két có khớp số đã bán theo từng hình thức thanh toán không. Lệch nhỏ lặp lại thường do ghi nhầm chuyển khoản thành tiền mặt, phát hiện sớm thì sửa được.
Báo cáo ngày chỉ có ích khi mỗi lần đọc kết thúc bằng một việc cụ thể, dù nhỏ: đặt thêm một mặt hàng, hỏi lại một hóa đơn giảm giá, nhắc một khoản nợ. Giữ đúng thứ tự đọc và mốc so sánh, bạn sẽ thấy vấn đề sớm hơn nhiều so với chờ báo cáo cuối tháng.
Nếu muốn có sẵn các con số này mỗi sáng mà không phải cộng tay, bạn có thể dùng thử VMASS miễn phí.