HomeGiao KPI theo ca cho nhân viên bán lẻ: chia mục tiêu công bằngBán lẻGiao KPI theo ca cho nhân viên bán lẻ: chia mục tiêu công bằng

Giao KPI theo ca cho nhân viên bán lẻ: chia mục tiêu công bằng

Giao KPI theo ca là chia mục tiêu ngày cho từng ca theo tỷ trọng doanh thu thật của ca đó trong 4–8 tuần gần nhất, rồi thêm 1–2 chỉ số quy trình. Cách này công bằng hơn giao một mức chung, vì ca đông khách và ca vắng khách được so với chính sức bán của mình, không so với nhau.

Vì sao không nên giao cùng một mức KPI cho mọi ca?

Vì lượng khách giữa các ca chênh nhau do giờ giấc, không do nhân viên. Giao cùng một mức thì ca vắng gần như luôn trượt, còn ca đông đạt dễ mà không cần cố.

Ở nhiều cửa hàng bán lẻ, ca sáng đón khách lẻ mua ít món, ca chiều tối đón khách tan làm với giỏ hàng lớn hơn. Nếu cả hai ca cùng phải đạt một con số doanh thu, nhân viên ca sáng sẽ thấy thưởng là thứ ngoài tầm với và thôi cố gắng. Nhân viên ca chiều thì quen đạt mà không cần tư vấn thêm.

KPI ca cũng khác KPI tháng ở chỗ nó được xem ngay trong ngày. KPI tháng cho biết kết quả khi kỳ đã hết, lúc không còn sửa được gì. KPI ca được ca trưởng nhìn giữa ca và cuối ca, nên còn kịp đổi cách làm: gọi thêm người giờ cao điểm, nhắc gợi ý mua kèm, kiểm lại kệ trống. Hai loại này không thay nhau: KPI tháng dùng để trả thưởng tổng, KPI ca dùng để điều hành hằng ngày.

Ba dấu hiệu cho thấy cách giao hiện tại đang bất công:

  • Một ca gần như tháng nào cũng không đạt, dù nhân viên ca đó đã đổi người.
  • Nhân viên xin đổi sang ca đông khách vì “ca đó mới có thưởng”.
  • Ca trước và ca sau đổ lỗi cho nhau về hàng chưa lên kệ, đơn online bỏ dở.

Nên chọn những KPI nào cho một ca bán lẻ?

Nên chọn tối đa 3 chỉ số kết quả và 2 chỉ số quy trình cho mỗi ca. Quá 5 chỉ số, nhân viên không rõ việc nào làm trước và thường không đạt việc nào.

Bảng dưới gom các chỉ số hay dùng, kèm cách đo để bạn chọn. Chỉ số nào bạn chưa có cách đo đáng tin thì đừng đưa vào KPI, vì nhân viên sẽ nhanh chóng nhận ra con số đó “ước chừng”.

Nhóm Chỉ số Cách tính Lấy số ở đâu
Kết quả Tỷ lệ hoàn thành doanh thu ca Doanh thu thực tế ÷ mục tiêu ca × 100% Phiếu chốt ca, danh sách hóa đơn trong ca
Kết quả Giá trị đơn trung bình Doanh thu ca ÷ số hóa đơn Phiếu chốt ca
Kết quả Doanh thu mỗi giờ công Doanh thu ca ÷ tổng giờ làm của nhân viên trong ca Phiếu chốt ca + lịch ca
Quy trình Lệch tiền cuối ca Tiền đếm thực tế − tiền phải có trong két Phiếu chốt ca
Quy trình Bàn giao ca đủ mục Số mục đã ghi ÷ số mục trên phiếu bàn giao Phiếu bàn giao giấy hoặc bảng chung
Quy trình Đơn online xử lý trong ca Số đơn đã xác nhận và đóng gói ÷ số đơn nhận trong ca Danh sách đơn online theo giờ

Một lưu ý về “doanh thu mỗi giờ công”: chỉ số này cho phép so ca 1 người với ca 2 người. Ca đông người đương nhiên bán nhiều hơn, nhưng chưa chắc mỗi giờ công làm ra nhiều hơn.

Chỉ số chất lượng như số lần khách phàn nàn hay tỷ lệ đổi trả do tư vấn sai thì nên xem theo tuần hoặc tháng. Trong một ca, số lượng quá ít để kết luận.

Nếu cửa hàng của bạn là shop thời trang cần đo khả năng tư vấn, xem thêm cách tính tỷ lệ chuyển đổi và doanh thu mỗi lượt khách.

Cách tính mục tiêu doanh thu cho từng ca như thế nào?

Lấy mục tiêu ngày nhân với tỷ trọng doanh thu của ca trong 4–8 tuần gần nhất. Ngày thường và cuối tuần tính tỷ trọng riêng, vì nhịp khách hai loại ngày thường khác nhau.

  1. Lấy dữ liệu: tổng doanh thu từng ca trong 4–8 tuần gần nhất. Bỏ ra những ngày bất thường (nghỉ lễ, mất điện, chạy khuyến mãi lớn).
  2. Tính tỷ trọng: doanh thu ca ÷ tổng doanh thu các ca trong cùng kỳ.
  3. Đặt mục tiêu ngày: từ mục tiêu tháng của cửa hàng, chia cho số ngày bán.
  4. Chia cho ca: mục tiêu ca = mục tiêu ngày × tỷ trọng của ca.
  5. Chấm theo tỷ lệ hoàn thành: so thực tế với mục tiêu của chính ca đó, không so số tuyệt đối giữa các ca.
  6. Xem lại sau 4 tuần: tính lại tỷ trọng theo dữ liệu mới, nhất là khi đổi mùa hoặc đổi giờ mở cửa.

Ví dụ minh họa: một cửa hàng tiện lợi có 2 ca ngày thường, ca sáng 1 người làm 8 giờ, ca chiều 2 người mỗi người 7 giờ. Cộng riêng các ngày thường trong 4 tuần gần nhất, ca sáng bán 98 triệu đồng, ca chiều 182 triệu đồng, tổng 280 triệu. Tỷ trọng ca sáng là 35%, ca chiều 65%. Mục tiêu ngày thường tháng tới là 10 triệu đồng.

Ca Mục tiêu ca Thực tế một ngày Tỷ lệ hoàn thành Doanh thu mỗi giờ công (thực tế)
Sáng (1 người × 8 giờ) 3.500.000đ 3.300.000đ ≈ 94% 412.500đ
Chiều (2 người × 7 giờ) 6.500.000đ 6.200.000đ ≈ 95% ≈ 442.900đ

Nhìn số tuyệt đối, ca chiều bán gần gấp đôi ca sáng. Nhìn tỷ lệ hoàn thành, hai ca gần như ngang nhau. Đó là con số nên dùng để xét thưởng.

Về thưởng, cách dễ hiểu nhất là chia bậc theo tỷ lệ hoàn thành (ví dụ dưới 90%, từ 90% đến dưới 100%, từ 100% trở lên) và áp cùng một bảng bậc cho mọi ca. Mức thưởng cụ thể do bạn quyết theo biên lãi của cửa hàng. Đừng phạt ngay khi ca thiếu vài phần trăm: nhân viên sẽ ghi số cho đẹp thay vì ghi số thật.

Ca trưởng được tự quyết những gì trong ca?

Ca trưởng nên được tự quyết các việc giữ ca chạy trơn tru, phải báo trước những việc đụng tới tiền và giá, và không được tự làm những việc thay đổi chính sách cửa hàng.

Nhiều cửa hàng có ca trưởng nhưng chủ vẫn phải nghe điện thoại cả ngày, vì không ai nói rõ ca trưởng được làm gì. Viết ra một bảng ba cột và dán ở quầy giúp cả ca trưởng lẫn nhân viên biết ranh giới.

Tự quyết Báo chủ trước khi làm Không được tự làm
Điều người từ kho ra quầy lúc khách xếp hàng Bán dưới giá khi không có chương trình nào áp dụng Đổi giá niêm yết
Xử lý phàn nàn nhỏ, đổi hàng theo đúng quy định Trả lại cho khách số tiền lớn hơn mức cho phép Lấy hàng từ mối chưa được chủ đồng ý
Tạm ẩn mặt hàng đã hết trên quầy Cho nhân viên về sớm hoặc gọi người làm thêm giờ Hứa bồi thường khi khách dọa khiếu nại
Ghi nhận sự cố vào phiếu bàn giao Chi tiền két cho việc ngoài danh sách chi thường xuyên Sửa số liệu đã chốt ca

Khi có bảng này, KPI của ca trưởng nên thêm một chỉ số: số lần chủ phải can thiệp trong ca. Con số này giảm dần nghĩa là ca trưởng đã nắm được việc.

Xử lý thế nào khi ca gặp sự cố hoặc có đơn online?

Sự cố khách quan được điều chỉnh mục tiêu nếu có ghi nhận ngay trong ca; đơn online tính cho ca xác nhận và đóng gói đơn, không tính cho ca khách đặt.

Mưa lớn, mất điện, máy in hỏng hay hàng về trễ làm doanh thu ca tụt mà nhân viên không làm gì sai. Ngược lại, một đợt khuyến mãi bất ngờ có thể đẩy doanh thu lên mà không cần cố gắng thêm. Để công bằng cả hai chiều, cửa hàng cần một quy tắc viết sẵn:

  • Viết sẵn những lý do được miễn trừ vào nội quy ca, ví dụ mất điện, lỗi máy, nhà cung cấp giao trễ. Lý do nào nằm ngoài danh sách thì không điều chỉnh.
  • Ghi ngay trong ca vào phiếu bàn giao: giờ bắt đầu, giờ kết thúc, ảnh hưởng gì. Ghi bù hôm sau thì không tính.
  • Chủ xác nhận rồi mới bỏ ca đó khỏi phần chấm KPI, hoặc giảm mục tiêu theo số giờ bị ảnh hưởng.
  • Nếu một tháng có quá nhiều lần điều chỉnh, vấn đề nằm ở vận hành (thiết bị, nhà cung cấp) chứ không ở KPI.

Với cửa hàng vừa bán tại quầy vừa nhận đơn online, nên tách hai dòng mục tiêu trong cùng ca. Ca có 2 người thì giao rõ một người lo quầy, một người lo đơn online; ca 1 người thì quy định khung giờ xử lý đơn để khách tại quầy không phải chờ. Bài chia ca cửa hàng tạp hóa 2–3 người có mẫu phân việc quầy, kho và đơn online bạn có thể dùng lại.

Cuối ca, phiếu bàn giao nên có đủ các mục dưới đây để ca sau không phải đoán:

  • ☐ Doanh thu ca so với mục tiêu, số hóa đơn
  • ☐ Tiền trong két đã đếm, khoản lệch (nếu có) và lý do
  • ☐ Đơn online đang dở: mã đơn, đang ở bước nào
  • ☐ Mặt hàng sắp hết hoặc đã hết trên kệ
  • ☐ Sự cố trong ca và giờ xảy ra
  • ☐ Khách hẹn quay lại lấy hàng, đặt hàng giữ

Giao KPI theo ca trên VMASS thế nào?

VMASS ghi sẵn phần “thực tế” của mỗi ca: ai mở ca, số hóa đơn, doanh thu theo hình thức thanh toán và tiền lệch. Phần “mục tiêu” bạn đặt ngoài phần mềm, vì VMASS chưa có ô đặt mục tiêu theo ca.

  1. Tạo tài khoản riêng cho từng nhân viên. Tạo hồ sơ nhân viên, tạo nhóm quyền (ví dụ nhóm Thu ngân chỉ được bán và mở, chốt ca), rồi cấp tài khoản đăng nhập. Mỗi người bán bằng tài khoản của mình trên web, bản Windows hoặc ứng dụng điện thoại, và nhân viên bán được ghi trên từng dòng hàng của hóa đơn.
  2. Bật bắt buộc mở ca. Khi bật, không mở ca thì không tạo được đơn, nên mọi hóa đơn đều nằm trong một ca có người chịu trách nhiệm.
  3. Chốt ca cuối mỗi ca. Phiếu chốt ca ghi tiền đầu ca, doanh thu theo tiền mặt, chuyển khoản, thẻ, ghi nợ, số hóa đơn, số sản phẩm và tiền chênh lệch. Có lệch thì phải ghi lý do, và cửa hàng nhận email báo lệch. Đây là nguồn cho cột “thực tế” và chỉ số lệch tiền.
  4. Xem lại lịch sử ca để lấy số liệu 4–8 tuần khi tính tỷ trọng doanh thu từng ca. Ca có nhiều chiết khấu hoặc hóa đơn trả nhiều hình thức thì đối chiếu thêm với danh sách hóa đơn trong khung giờ của ca.
  5. Xem báo cáo nhân viên trong trang Phân tích, chọn khoảng ngày và so với kỳ trước để xem số liệu bán hàng theo từng nhân viên. Cách dùng báo cáo này được viết kỹ trong bài quản lý bán hàng theo nhân viên.
  6. Ghi thưởng vào bảng lương. Trong hồ sơ nhân viên, mục lương cho ghi hoa hồng, thưởng, tăng ca, tạm ứng, phạt theo ngày; khoản thưởng KPI ca nhập vào đây để cuối kỳ có bảng lương đầy đủ.

Mẹo nhỏ: để một bảng tính chung có các cột Ngày, Ca, Mục tiêu, Thực tế, Tỷ lệ hoàn thành, Sự cố. Cột Thực tế chép từ phiếu chốt ca, ba cột còn lại tự tính. Bảng này chính là “phiếu KPI ca”, không cần thêm phần mềm nào khác. Muốn chốt ca nhanh và đúng ngay từ tuần đầu, xem quy trình thu ngân và chốt ca cho nhân viên mới; còn nếu két hay lệch vì lẫn tiền mặt với chuyển khoản, bài đối soát tiền mặt, chuyển khoản theo ca có công thức đối chiếu từng nguồn tiền.

Câu hỏi thường gặp

Có nên giao KPI theo ca khi cửa hàng chỉ có một nhân viên?

Có, nhưng chỉ cần 2–3 chỉ số: tỷ lệ hoàn thành doanh thu ca, lệch tiền cuối ca và bàn giao đủ mục. Mục đích lúc này là để chủ nhìn được từng ca trong tuần mà không cần đứng quầy, chưa phải để so sánh người với người.

Bao lâu thì nên tính lại mục tiêu cho từng ca?

Khoảng 4 tuần một lần, hoặc ngay khi đổi giờ mở cửa, đổi mùa bán hay mở thêm kênh online. Tỷ trọng doanh thu giữa các ca thay đổi theo những yếu tố đó, nên dùng tỷ lệ cũ quá lâu sẽ làm mục tiêu lệch khỏi thực tế.

Đơn online nên tính vào ca nào?

Tính vào ca đã xác nhận và đóng gói đơn, không phải ca lúc khách đặt. Quy tắc này khuyến khích ca đang làm xử lý đơn ngay, thay vì để dồn cho ca sau. Đơn đang dở lúc đổi ca thì ghi mã đơn và bước đang làm vào phiếu bàn giao.

VMASS có tự chấm KPI theo ca cho nhân viên không?

Không. VMASS ghi lại số liệu thực tế của mỗi ca qua phiếu chốt ca và báo cáo nhân viên trong trang Phân tích, nhưng chưa có ô đặt mục tiêu theo ca. Bạn đặt mục tiêu trong một bảng tính rồi so với số liệu lấy từ VMASS.

Mỗi ca nên được đo bằng thước của chính nó: mục tiêu dựa trên sức bán thật của ca, có quy tắc điều chỉnh viết sẵn và được xem lại mỗi tháng. Nếu bạn muốn mỗi ca có phiếu chốt rõ ràng để làm cột “thực tế”, có thể dùng thử miễn phí VMASS.