Nhập hàng tạp hóa mỗi tuần nên dựa vào số bán 4 tuần gần nhất, không dựa vào trí nhớ. Chia mặt hàng thành nhóm bán chạy, trung bình và bán chậm; đặt mức tồn tối thiểu, tối đa cho từng món; mỗi tuần chỉ nhập phần còn thiếu đến mức tối đa, và ngừng nhập món tồn quá lâu.
Vì sao nhập hàng theo cảm giác hay thừa món này, thiếu món kia?
Vì trí nhớ chỉ giữ lại món mình hay nhìn thấy, không phải món thật sự bán ra nhiều tiền nhất. Kết quả là kệ đầy hàng chậm, còn hàng chạy lại hết đúng lúc đông khách.
Ba kiểu sai hay gặp nhất ở tạp hóa:
- Nhầm “bán nhiều lần” với “bán ra nhiều tiền”. Kẹo lẻ có thể bán vài chục lần một ngày nhưng mỗi lần vài nghìn đồng; một thùng sữa bán ít lần hơn nhưng mang về nhiều doanh thu hơn.
- Nhập theo khuyến mãi của nhà cung cấp. Lấy thêm vài thùng để được giảm giá, nhưng nếu bán hai, ba tháng chưa hết thì phần giảm giá không bù được tiền vốn nằm im và hàng cận hạn.
- Không có lịch nhập cố định. Thấy vơi mới gọi hàng, nên lúc gọi sớm quá, lúc gọi trễ, và hay quên món nằm sâu trong kho.
Cách sửa không cần phức tạp: lấy số bán thật, chia nhóm, đặt ngưỡng, rồi nhập theo một nhịp cố định mỗi tuần. Các phần dưới đi theo đúng thứ tự đó.
Làm sao biết món nào bán chạy, món nào bán chậm?
Lấy doanh thu và số lượng bán của từng mặt hàng trong 4 tuần gần nhất, xếp từ cao xuống thấp, rồi cộng dồn doanh thu để chia ba nhóm. Bốn tuần đủ dài để bỏ qua một ngày đột biến, đủ ngắn để phản ánh mùa hiện tại.
- Gom số bán. Có phần mềm thì xuất báo cáo theo mặt hàng; chưa có thì cộng từ sổ bán hằng ngày. Ghi hai cột: số lượng bán và doanh thu.
- Xếp hạng theo doanh thu, từ món mang về nhiều tiền nhất xuống món ít nhất.
- Cộng dồn tỷ lệ doanh thu từ trên xuống. Những món nằm trong khoảng 70–80% doanh thu đầu tiên là nhóm A (bán chạy); phần tiếp theo tới khoảng 95% là nhóm B; còn lại là nhóm C (bán chậm).
- Đánh dấu thêm lãi. Món bán chạy nhưng lãi mỏng vẫn phải giữ đủ hàng để giữ khách, nhưng không cần tồn nhiều. Món lãi tốt mà bán chậm thì giữ ít, nhập vừa đủ.
Ngưỡng 80% và 95% là quy ước hay dùng trong phân tích ABC, không phải con số bắt buộc. Cửa hàng bạn có thể chia khác, miễn là nhóm A đủ nhỏ để bạn theo dõi kỹ từng món.
| Nhóm | Dấu hiệu | Kiểm tồn | Cách nhập |
|---|---|---|---|
| A · bán chạy | Nằm trong phần doanh thu cộng dồn đầu tiên (khoảng 70–80%) | 2–3 lần/tuần | Nhập mỗi tuần, không để dưới mức tối thiểu |
| B · trung bình | Phần doanh thu tiếp theo (tới khoảng 95%) | 1 lần/tuần | Nhập 1–2 tuần một lần |
| C · bán chậm | Phần doanh thu còn lại | 2 tuần/lần | Nhập ít, cân nhắc ngừng nhập món tồn lâu |
Nếu bạn muốn đọc thêm cách đọc số liệu bán hàng mỗi ngày, xem bài về báo cáo bán hàng tự động.
Đặt mức tồn tối thiểu và tối đa cho từng món thế nào?
Mức tối thiểu là lượng hàng đủ bán trong thời gian chờ nhà cung cấp giao cộng vài ngày đệm; mức tối đa là lượng đủ bán tới lần nhập kế tiếp. Hai con số này quyết định khi nào gọi hàng và gọi bao nhiêu.
Ba công thức dùng cho nhóm A và B:
- Tốc độ bán mỗi ngày = số lượng bán trong 28 ngày ÷ 28.
- Mức tối thiểu (điểm gọi hàng) = tốc độ bán mỗi ngày × (số ngày chờ giao + số ngày đệm).
- Mức tối đa = tốc độ bán mỗi ngày × (số ngày giữa hai lần nhập + số ngày chờ giao).
Ví dụ minh họa: một tiệm tạp hóa bán 420 gói mì trong 28 ngày, tức 15 gói mỗi ngày. Nhà cung cấp giao sau 2 ngày, chủ tiệm để đệm 1 ngày, và nhập mỗi tuần một lần.
- Mức tối thiểu = 15 × (2 + 1) = 45 gói. Còn dưới 45 gói là phải gọi hàng.
- Mức tối đa = 15 × (7 + 2) = 135 gói.
- Nếu hôm lập đơn còn 50 gói và không có đơn nào đang chờ giao, số cần nhập = 135 − 50 = 85 gói (dù chưa chạm mức tối thiểu, vì đây là ngày nhập cố định trong tuần nên nhập bù lên mức tối đa), làm tròn theo quy cách thùng của nhà cung cấp.
Hai lưu ý để con số không sai dần theo thời gian:
- Trừ cả hàng đã đặt mà chưa về khi tính số cần nhập, nếu không sẽ đặt trùng.
- Tính lại tốc độ bán mỗi tháng, và trước các dịp bán khác thường như Tết, nghỉ hè, khai giảng. Mức tồn của tháng thường đem áp vào dịp cao điểm sẽ hết hàng.
Bài định mức tồn kho tối thiểu, tối đa theo tốc độ bán đi sâu hơn vào cách chọn số ngày đệm cho từng loại hàng.
Lịch nhập hàng tạp hóa mỗi tuần nên chia ra sao?
Chia thành bốn việc cố định trong tuần: kiểm tồn, lập đơn, gửi đơn, nhận hàng. Làm cùng ngày mỗi tuần giúp bạn không phải nhớ, và nhà cung cấp cũng quen lịch của bạn.
| Ngày | Việc | Kết quả cần có |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Kiểm tồn thực tế nhóm A, đối chiếu với sổ hoặc phần mềm | Số tồn thực tế từng món, đánh dấu món đã dưới mức tối thiểu |
| Thứ Ba | Lập đơn: số cần nhập = mức tối đa − tồn hiện tại − hàng đang chờ giao | Đơn theo từng nhà cung cấp |
| Thứ Tư | Gửi đơn, chốt ngày giao và giá | Ngày giao đã xác nhận |
| Thứ Năm – Thứ Sáu | Nhận hàng, đếm đối chiếu với đơn, ghi phiếu nhập ngay | Tồn kho đã cập nhật trước cuối tuần đông khách |
Ngày cụ thể tùy lịch giao của nhà cung cấp; điều quan trọng là hàng chạy về kịp trước những ngày bán nhiều nhất của cửa hàng bạn. Nếu bạn lấy hàng từ nhiều mối, hãy xem thêm cách chuẩn hóa nhập hàng nhiều nhà cung cấp để không sai giá vốn.
- ☐ Đã kiểm tồn thực tế các món nhóm A
- ☐ Đã trừ hàng đang chờ giao khi tính số cần nhập
- ☐ Đã kiểm hạn dùng của hàng còn trên kệ trước khi nhập thêm
- ☐ Đã ghi phiếu nhập ngay khi nhận hàng, không dồn cuối ngày
- ☐ Đã ghi lại món nào bị hết trong tuần để xem lại mức tối thiểu
Hàng bán chậm thì xử lý thế nào để không chôn vốn?
Tính số ngày tồn của từng món nhóm C, ngừng nhập món tồn quá lâu, và đẩy bán món gần hạn trước khi phải bỏ. Số ngày tồn cho biết đống hàng đó cần bao lâu mới bán hết.
Số ngày tồn = tồn hiện tại ÷ tốc độ bán mỗi ngày.
Ví dụ minh họa: kệ còn 24 chai tương ớt, 28 ngày qua bán được 11 chai, tức khoảng 0,4 chai mỗi ngày. Số ngày tồn = 24 ÷ 0,4 = 60 ngày. Nếu hạn dùng còn ít hơn 60 ngày, chắc chắn sẽ có chai phải bỏ nếu không làm gì.
Thứ tự xử lý gợi ý:
- Ngừng nhập món có số ngày tồn vượt chu kỳ bạn chấp nhận (nhiều tiệm chọn 30 ngày).
- Đưa ra chỗ dễ thấy và bán kèm món chạy, trước khi nghĩ tới giảm giá.
- Giảm giá có giới hạn cho món gần hạn, tính trước để không bán dưới giá vốn.
- Trao đổi đổi trả với nhà cung cấp nếu có thỏa thuận từ trước.
- Bỏ khỏi danh mục món mà ba tháng liền vẫn nằm cuối bảng xếp hạng.
Hàng có hạn dùng ngắn nên được theo dõi theo lô; bài quản lý tồn kho theo lô và hạn sử dụng có quy trình chi tiết.
Làm việc này trên VMASS
Trên VMASS, tồn kho tự trừ khi đơn được thanh toán ở màn bán hàng, nên số tồn bạn dùng để lập đơn nhập là số đã cập nhật theo bán thực. Quy trình hằng tuần có thể đi như sau:
- Xem món bán chạy. Mở trang Báo cáo (phân tích) và xem báo cáo sản phẩm bán chạy, chọn khoảng thời gian 4 tuần gần nhất nếu bộ lọc ngày cho phép, để chia nhóm A, B, C.
- Đặt ngưỡng tồn. Trong trang Kho, mỗi mặt hàng có ô tồn tối thiểu và tồn tối đa. Khi tồn xuống tới mức tối thiểu, món đó chuyển sang trạng thái sắp hết; nếu chưa đặt ngưỡng, hệ thống dùng mức mặc định là 10. Bạn lọc danh sách kho theo trạng thái sắp hết hoặc hết hàng để ra danh sách cần nhập.
- Ghi phiếu nhập khi nhận hàng. Ở mục Nhập kho (tùy gói đang dùng), bạn tạo phiếu nhập gắn với nhà cung cấp, có thể quét mã vạch hoặc chụp ảnh hóa đơn để hệ thống đọc giúp, và ghi hạn dùng, mã lô cho từng dòng. Giá vốn bình quân được tính lại sau mỗi lần nhập. Phiếu do nhân viên tạo sẽ chờ chủ cửa hàng duyệt.
- Kiểm kho định kỳ. Mục Kiểm kho ghi số đếm thực tế và hiện chênh lệch so với số trên hệ thống, để bạn sửa tồn trước khi tính đơn nhập tuần sau.
- Xuất hủy hàng hỏng, hết hạn. Mục Xuất kho có loại phiếu tiêu hủy với lý do như hết hạn hoặc hư hỏng, nên phần hao hụt được ghi lại thay vì biến mất khỏi sổ.
Phần công nợ với từng nhà cung cấp được theo dõi ở mục Nhà cung cấp. Nếu cửa hàng bạn đang bắt đầu dùng phần mềm, bài checklist 7 ngày vận hành phần mềm cho tạp hóa giúp bạn nhập danh mục và tồn đầu kỳ cho gọn.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên tính lại mức tồn tối thiểu và tối đa?
Mỗi tháng một lần là đủ cho phần lớn tạp hóa. Ngoài ra nên tính lại trước những dịp bán khác thường như Tết, nghỉ hè, khai giảng, hoặc khi đổi nhà cung cấp có thời gian giao khác.
Cửa hàng chưa có phần mềm có áp dụng cách này được không?
Có. Bạn cộng số bán từng món từ sổ bán hằng ngày trong 4 tuần, xếp hạng bằng Excel, rồi ghi mức tối thiểu, tối đa cho nhóm A. Chỉ nên làm kỹ nhóm A trước vì đó là phần mang về nhiều doanh thu nhất.
Có nên nhập thêm khi nhà cung cấp chào giá khuyến mãi?
Chỉ khi lượng nhập thêm vẫn nằm dưới mức tối đa hoặc bán hết trước hạn dùng. Hãy tính số ngày tồn sau khi nhập; nếu vượt xa chu kỳ bạn chấp nhận thì phần giảm giá thường không bù được vốn bị giữ.
Món bán chạy nhưng lãi thấp có cần giữ tồn cao không?
Không. Món đó cần luôn có hàng để giữ khách, nhưng chỉ cần giữ đúng mức tối thiểu cộng phần đủ bán tới lần nhập sau. Vốn dư nên dành cho món vừa bán đều vừa có lãi tốt.
Nhập hàng theo số bán thật không đòi hỏi nhiều công cụ: bốn tuần số liệu, ba nhóm hàng, hai ngưỡng tồn và một lịch cố định là đủ để bớt cảnh vừa thừa vừa thiếu. Bắt đầu với nhóm A trong tuần này, rồi mở rộng dần sang nhóm B. Nếu muốn phần mềm tự trừ kho và báo món sắp hết, bạn có thể dùng thử VMASS miễn phí.