Phần mềm quản lý bán hàng tạp hóa cần làm tốt năm việc: tính tiền nhanh bằng mã vạch, trừ tồn theo đơn vị bán lẻ, ghi nợ khách quen có hạn mức, in mã QR chuyển khoản trên hóa đơn và cho chủ xem lãi theo mặt hàng. Một tiệm tạp hóa có thể đưa phần mềm vào chạy thật trong 7 ngày.
Bài này dành cho tiệm tạp hóa gia đình: một hai người trông quầy, vài trăm mặt hàng, nhiều khách quen mua chịu, bán lẻ từng gói từ thùng nhập về. Khác với siêu thị mini cần lịch triển khai 30 ngày, tạp hóa ít người và ít ca hơn, nên tuần đầu gọn hơn, nhưng lại có hai chỗ dễ sai riêng: đơn vị tính (thùng hay gói) và sổ nợ.
Phần mềm quản lý bán hàng tạp hóa cần làm được những gì?
Cần năm việc dưới đây. Khi dùng thử bất kỳ phần mềm nào, hãy làm đúng phép thử ở cột cuối bằng hàng thật của tiệm, đừng chỉ xem video giới thiệu.
| Việc cần làm được | Vì sao tạp hóa cần | Thử gì khi dùng thử |
|---|---|---|
| Tìm hàng nhanh bằng mã vạch hoặc tên | Hàng trăm món nhỏ giống nhau (mì, dầu gội gói, nước ngọt), khách đứng chờ | Quét 20 món ngẫu nhiên trên kệ, đếm xem bao nhiêu món ra đúng ngay lần đầu |
| Trừ tồn theo đơn vị bán lẻ | Nhập theo thùng, lốc nhưng bán từng gói, từng chai | Nhập 1 thùng mì quy ra gói, bán 3 gói, xem tồn còn đúng số gói không |
| Ghi nợ khách quen, có hạn mức | Mua chịu là thói quen của khách quanh xóm; sổ nợ giấy hay sót | Bán chịu cho một khách, thu một phần, xem số nợ còn lại và lịch sử từng lần mua |
| Nhận chuyển khoản không gõ nhầm số tiền | Khách chuyển khoản ngày càng nhiều, gõ tay số tiền dễ sai | In một hóa đơn có mã QR, quét bằng app ngân hàng xem đã điền sẵn đúng số tiền chưa |
| Xem lãi theo mặt hàng | Doanh thu cao chưa chắc lãi; giá nhập đổi theo từng đợt | Nhập hai đợt với giá khác nhau, bán vài món, xem báo cáo lãi lỗ tính giá vốn ra sao |
Nếu bạn đang cân nhắc vài phần mềm, có thể dùng thêm 7 tiêu chí chọn phần mềm bán hàng để chấm điểm từng phần mềm trong tuần dùng thử.
Tạp hóa nhỏ có cần phần mềm không, hay sổ và Excel là đủ?
Sổ hoặc Excel vẫn đủ khi chỉ một người bán, ít hơn khoảng một trăm mặt hàng và ít khách nợ. Khi tiệm có từ hai dấu hiệu dưới đây trở lên, ghi tay bắt đầu tốn nhiều công hơn là dùng phần mềm.
- ☐ Có người thứ hai đứng quầy, và cuối ngày tiền trong két không khớp với những gì bạn nhớ đã bán.
- ☐ Thường xuyên hết hàng mới biết, hoặc nhập trùng một món còn đầy kho.
- ☐ Sổ nợ có nhiều trang, khách hỏi “tôi còn nợ bao nhiêu” phải lật lâu mới trả lời được.
- ☐ Giá nhập thay đổi liên tục, bạn không chắc món nào còn lãi sau khi tăng giá.
- ☐ Khách chuyển khoản nhiều, cuối ngày phải ngồi dò lịch sử ngân hàng.
Nếu chưa tới mức đó, bạn có thể bắt đầu bằng mẫu Excel quản lý bán hàng có sẵn công thức: danh mục và mã hàng bạn làm trong tệp đó dùng lại được khi chuyển sang phần mềm.
Cần chuẩn bị gì trước ngày bắt đầu?
Cần một danh mục hàng sạch, một quy ước đơn vị tính và một buổi đếm tồn. Phần lớn lỗi của tuần đầu đến từ dữ liệu chứ không phải từ phần mềm.
- ☐ Danh mục: mỗi mặt hàng một dòng gồm tên đầy đủ (ví dụ “Mì tôm chua cay gói 75 g”, không viết tắt), nhóm hàng, đơn vị bán lẻ, giá bán, giá nhập gần nhất.
- ☐ Đơn vị nhỏ nhất: món nào bán lẻ từng gói thì kho tính theo gói. Khi nhập thùng, bạn tự quy ra gói trước khi ghi phiếu.
- ☐ Mã vạch: hàng có mã của hãng thì dùng mã đó; hàng chia lẻ, hàng tự đóng gói thì đặt mã nội bộ và in tem trước.
- ☐ Nhà cung cấp: tên, số điện thoại, ngày giao trong tuần.
- ☐ Sổ nợ hiện tại: chép ra danh sách khách đang nợ, số nợ, số điện thoại. Hỏi lại khách những khoản không rõ trước khi nhập vào máy.
- ☐ Thiết bị: điện thoại hoặc máy tính ở quầy, máy quét mã vạch, máy in hóa đơn nếu cần.
Ví dụ minh họa về quy đổi: một thùng mì 30 gói nhập giá 120.000 đồng thì phiếu nhập ghi 30 gói, giá nhập mỗi gói 4.000 đồng. Nếu ghi nhầm 1 “gói” giá 120.000 đồng, tồn sẽ thiếu 29 gói và giá vốn mỗi gói bị đẩy lên rất cao, báo cáo lãi của món đó sai hẳn.
Cách tự đặt mã cho hàng không có mã sẵn có trong bài cách tạo mã vạch cho sản phẩm. Không cần gắn mã cho mọi món ngay tuần đầu: bắt đầu với khoảng 100 món bán nhiều nhất, các món còn lại tìm theo tên và bổ sung dần.
Lịch 7 ngày triển khai cho tiệm tạp hóa như thế nào?
Mỗi ngày có một việc chính và một dấu hiệu “xong”. Chưa đạt dấu hiệu thì làm lại ngày đó, đừng sang ngày sau.
| Ngày | Việc chính | Xong khi |
|---|---|---|
| 1 | Đăng ký, chọn ngành tạp hóa, nhập danh mục khoảng 100 món bán chạy bằng Excel | Tìm được 100 món đó bằng mã vạch hoặc tên |
| 2 | Nhập nhà cung cấp; khai tài khoản ngân hàng để in QR; nối máy in, máy quét | In được một hóa đơn thử có mã QR đúng số tiền |
| 3 | Tối đóng cửa đếm tồn 100 món, nhập tồn đầu kỳ bằng phiếu nhập kho | Tồn trên máy bằng số vừa đếm, không món nào âm |
| 4 | Bán thật trên máy, vẫn ghi sổ song song; nhập danh sách khách nợ | Cuối ngày doanh thu trên máy khớp với sổ; nợ từng khách khớp sổ cũ |
| 5 | Tạo tài khoản cho người đứng quầy; bật mở ca, chốt ca | Người phụ quầy tự bán và tự chốt ca được, tiền đếm khớp |
| 6 | Bỏ sổ bán hàng; mọi lần hàng về đều ghi phiếu nhập; đặt tồn tối thiểu cho 20 món chạy nhất | Không còn đơn bán ngoài máy, không còn hàng về không có phiếu |
| 7 | Kiểm lại 20 món bất kỳ; xem báo cáo bán chạy và lãi lỗ của tuần | Biết món nào lệch tồn, vì sao; có ít nhất một quyết định nhập hàng dựa trên số bán |
Ngày 4 quan trọng nhất. Chạy song song một ngày cho bạn thấy máy có ghi đủ mọi đơn không, và người bán có bỏ sót thao tác nào không, trước khi bỏ hẳn sổ. Chọn ngày ít khách trong tuần để làm, tránh ngày đầu tháng hay ngày rằm.
Với tồn tối thiểu, dùng công thức: tồn tối thiểu = số bán trung bình mỗi ngày × (số ngày chờ hàng về + 1 ngày dự phòng). Ví dụ minh họa: nước suối chai nhỏ bán 15 chai/ngày, đại lý giao sau 2 ngày kể từ lúc gọi, tồn tối thiểu là 15 × (2 + 1) = 45 chai. Còn dưới 45 chai là lúc gọi hàng.
Làm việc này trên VMASS như thế nào?
Trên VMASS, bán hàng, kho, công nợ và chốt ca dùng chung một dữ liệu, nên lịch 7 ngày ở trên làm được ngay trên phần mềm. Các bước theo tên mục trên VMASS:
- Đăng ký và chọn ngành tạp hóa. VMASS tạo sẵn dữ liệu mẫu theo ngành để bạn xem cách khai báo; dữ liệu mẫu ẩn đi được khi đã có hàng thật. Gói miễn phí giới hạn 30 sản phẩm và 2 nhân viên, đủ để thử với nhóm hàng chạy nhất; bán thật với vài trăm mã thì cần gói trả phí, nâng gói ở mục Nâng cấp và dữ liệu đã nhập giữ nguyên.
- Nhập danh mục. Vào Hàng hóa & Kho → Sản phẩm, bấm Nhập Excel, tải file mẫu trong hộp “Nhập sản phẩm từ Excel”, chép danh mục vào rồi tải lên, mỗi lần tối đa 500 dòng. Ô Barcode nhận 8 đến 13 chữ số; để trống SKU thì VMASS tự sinh. Với hàng có mã của hãng, quét mã vào ô Barcode khi thêm sản phẩm để VMASS tra danh mục mẫu và điền sẵn thông tin nếu tìm thấy.
- Nhập tồn đầu kỳ và hàng về. Lưu đại lý ở mục Nhà cung cấp, rồi ghi số vừa đếm bằng Phiếu nhập kho, theo đơn vị bán lẻ đã quy ước. Đừng bỏ bước này: chưa nhập tồn thì VMASS vẫn cho bán và trừ tồn xuống số âm, báo cáo kho sẽ không dùng được.
- Bán tại quầy. Ở màn Bán hàng, ô tìm kiếm nhận mã từ máy quét. Nếu bán bằng trình duyệt trên điện thoại, nút Quét mã Barcode/QR mở camera để quét. Thanh toán chọn tiền mặt, chuyển khoản, thẻ hoặc ghi nợ; khi đơn thanh toán, tồn của mặt hàng tự trừ. Đơn đã bán xem lại ở Hóa đơn bán hàng.
- In QR chuyển khoản. Khai ngân hàng, chủ tài khoản, số tài khoản ở Thông tin tài khoản → Thông tin thanh toán; hóa đơn và phiếu tạm tính sẽ in mã QR có sẵn số tiền. VMASS không tự xác nhận tiền đã vào tài khoản, nên người bán vẫn xem thông báo ngân hàng trước khi giao hàng (cách đối soát có trong bài mã QR chuyển khoản trên hóa đơn).
- Ghi nợ khách quen. Tạo hồ sơ khách ở mục khách hàng, đặt hạn mức nợ cho từng người; khi khách mua chịu, chọn hình thức ghi nợ hoặc chuyển hóa đơn sang ghi nợ. Khách trả thì ghi trả nợ theo hóa đơn hoặc theo khách. Cách đặt hạn mức và nhắc nợ có trong bài quản lý công nợ cửa hàng tạp hóa.
- Tài khoản cho người phụ quầy. Trong Khách hàng & Đối tác, xem nhóm quyền ở Tạo phân quyền, tạo tài khoản ở Tạo tài khoản và gán nhóm Thu ngân. Quyền sửa giá và sửa sản phẩm nên để chủ giữ.
- Mở ca, chốt ca. Bật Bắt buộc mở ca để người bán nhập tiền đầu ca trước khi bán. Khi chốt ca, VMASS tổng hợp tiền theo hình thức thanh toán; đếm lệch thì phải ghi lý do, các ca cũ xem lại ở Lịch sử ca. Lưu ý doanh thu trên màn chốt ca chưa trừ giảm giá và chưa tính thuế, phí, ca có nhiều đơn giảm giá cần đối chiếu thêm với hóa đơn.
- Ngưỡng tồn, kiểm kho, báo cáo. Trong trang kho, mỗi mặt hàng có ô tồn tối thiểu và tồn tối đa; chưa đặt tồn tối thiểu thì VMASS coi hàng còn từ 10 trở xuống là sắp hết. Trang kho lọc được hàng sắp hết, hết hàng, chưa có giá vốn. Mục Kiểm kho ghi số đếm thực tế và hiện chênh lệch; hàng hỏng, hết hạn ghi phiếu tiêu hủy ở Xuất kho. Mục Báo cáo có hàng bán chạy và lãi lỗ, với giá vốn tính bình quân từ các phiếu nhập; dữ liệu tải về Excel được.
Về thiết bị: bản web chạy trên máy tính và điện thoại nhưng cần mạng. Nếu quầy hay mất mạng, ứng dụng VMASS trên Windows vẫn bán được khi mất mạng và tự gửi đơn lên khi có mạng lại, với điều kiện ca bán đang mở; sau đợt mất mạng nên đối chiếu lại tồn kho và các khoản ghi nợ.
Sau tuần đầu, kiểm tra gì để biết đã chạy ổn?
Kiểm bốn điểm dưới đây vào cuối tuần thứ hai, so với tuần đầu của chính tiệm bạn. Điểm nào chưa đạt là chỗ quy trình còn hở, sửa trước khi thêm mặt hàng mới vào máy.
| Điểm kiểm | Cách làm | Chưa ổn thì xem lại |
|---|---|---|
| Tồn khớp kệ | Đếm 20 món bất kỳ, so với số trên máy | Hàng về không ghi phiếu, nhập thùng mà ghi như gói, hàng hỏng không ghi tiêu hủy |
| Tiền khớp ca | Xem các ca trong tuần, ca nào lệch và lý do đã ghi | Bấm nhầm tiền mặt với chuyển khoản, dùng chung tài khoản |
| Nợ khớp khách | Chọn 5 khách đang nợ, đọc số nợ trên máy cho khách xác nhận | Bán chịu nhưng chọn hình thức tiền mặt, thu nợ mà không ghi trả nợ |
| Giá vốn đủ | Lọc mặt hàng chưa có giá vốn trong trang kho | Hàng nhập không qua phiếu nhập; báo cáo lãi lỗ của các món đó chưa đáng tin |
Khi bốn điểm này ổn, mới đưa thêm phần hàng còn lại vào máy, mỗi lần một nhóm (đồ uống, gia vị, hóa mỹ phẩm…), và lặp lại bước đếm tồn cho nhóm đó.
Nếu bạn chưa mở tiệm và đang dự trù tiền, hãy xem cách tính vốn mở tiệm tạp hóa theo ba phần: tiền làm cửa hàng, tiền hàng và tiền dự phòng.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm tạp hóa một người bán có cần phần mềm quản lý bán hàng không?
Không bắt buộc. Một người bán, ít mặt hàng, ít khách nợ thì sổ hoặc Excel vẫn đủ. Phần mềm đáng dùng khi có người thứ hai đứng quầy, hay hết hàng bất ngờ, sổ nợ dài hoặc bạn không còn biết món nào lãi sau mỗi lần đổi giá nhập.
Hàng nhập theo thùng nhưng bán lẻ từng gói thì quản lý tồn thế nào?
Tính tồn theo đơn vị bán lẻ nhỏ nhất. Khi hàng về, quy thùng ra số gói và chia giá thùng cho số gói để ra giá nhập mỗi gói, rồi mới ghi phiếu nhập. Như vậy mỗi lần bán một gói, tồn và giá vốn đều đúng.
Có phải đóng cửa cả ngày để nhập dữ liệu không?
Không. Nhập danh mục 100 món bán chạy mất vài giờ, đếm tồn làm sau giờ đóng cửa, nhập máy trước giờ mở hôm sau. Các món còn lại bổ sung dần theo nhóm trong những tuần sau, không ảnh hưởng việc bán.
Dùng phần mềm trên điện thoại cho tạp hóa được không?
Được. Trên VMASS, bản web mở bằng trình duyệt điện thoại có nút quét mã bằng camera, ngoài ra có ứng dụng di động. Bản web cần mạng; tiệm hay mất mạng nên đặt thêm máy Windows chạy ứng dụng VMASS ở quầy để bán được khi mất mạng.
Tóm lại, tiệm tạp hóa chạy được phần mềm khi danh mục sạch, đơn vị tính thống nhất, tồn đầu kỳ đếm thật và sổ nợ được chuyển hết vào máy trong tuần đầu. Nếu bạn muốn thử với chính hàng của tiệm, hãy dùng thử VMASS miễn phí theo lịch 7 ngày ở trên.