HomeĐánh giá hiệu suất nhân viên theo ca: cách chấm điểm công bằngBán lẻĐánh giá hiệu suất nhân viên theo ca: cách chấm điểm công bằng

Đánh giá hiệu suất nhân viên theo ca: cách chấm điểm công bằng

Đánh giá hiệu suất nhân viên theo ca công bằng nghĩa là so mỗi người với mức nền của chính ca họ làm, không so doanh số thô giữa ca đông và ca vắng. Cách gọn nhất: lấy trung bình 4 tuần của từng ca làm mốc, chấm 4–5 tiêu chí có trọng số mỗi tháng và chỉ kết luận khi đủ số ca.

Vì sao so doanh số thô giữa các ca là không công bằng?

Vì lượng khách mỗi ca khác nhau, nên doanh số thô chủ yếu đo ca đông hay vắng chứ không đo người làm tốt hay kém.

Ở hầu hết cửa hàng bán lẻ và quán nước, ca chiều tối đón nhiều khách hơn ca sáng. Người được xếp ca tối gần như luôn đứng đầu bảng doanh số, còn người ca sáng luôn ở cuối, dù cả hai làm việc chăm như nhau. Nếu thưởng theo con số đó, bạn đang thưởng cho lịch xếp ca chứ không thưởng cho hiệu suất.

Đánh giá cảm tính cũng không khá hơn. Chủ cửa hàng thường nhớ rõ chuyện tuần này hơn cả tháng, nhớ người hay đứng gần mình hơn người làm ca vắng. Kết quả là người âm thầm làm đều bị đánh giá thấp, còn người có một ngày nổi bật được khen quá mức.

Muốn công bằng, cần ba điều: dữ liệu tách được theo từng người, một mốc so sánh riêng cho từng ca, và một bảng điểm cố định công bố trước cho cả đội.

Nên chấm những tiêu chí nào khi đánh giá hiệu suất nhân viên theo ca?

Nên giữ 4–5 tiêu chí, phủ cả bán được bao nhiêu, bán có chất lượng không và có giữ đúng quy trình tiền, ca hay không.

Nhiều chỉ số quá khiến nhân viên không biết ưu tiên gì, còn chỉ một chỉ số doanh số thì dễ dẫn tới ép khách mua rồi trả lại. Bảng dưới là một bộ tiêu chí mẫu cho cửa hàng 3–10 nhân viên; bạn chỉnh trọng số theo loại hình của mình.

Tiêu chí Cách tính Trọng số gợi ý Vì sao cần
Doanh số mỗi ca so với mức nền Doanh số trung bình mỗi ca của người đó ÷ mức nền của loại ca đó 40% Đo khả năng bán, đã loại bỏ chênh lệch ca đông/vắng
Giá trị hóa đơn trung bình so với mức nền (Doanh số ÷ số hóa đơn) của người đó ÷ mức nền của ca 20% Phản ánh tư vấn, bán kèm, không phụ thuộc lượng khách
Tỷ lệ hàng trả lại Giá trị hàng trả trên hóa đơn của người đó ÷ doanh số của người đó 15% Chặn kiểu bán ép, tư vấn sai
Lệch két khi chốt ca Số ca lệch tiền mà không có giải trình hợp lý 15% Kỷ luật tiền mặt, trung thực
Tuân thủ quy trình ca Số lần quên mở/chốt ca, bán mà không gắn người bán 10% Không có dữ liệu sạch thì mọi tiêu chí khác đều sai

Với quán cafe, nhà hàng, bạn có thể thay “giá trị hóa đơn trung bình” bằng số món bán kèm hoặc giữ nguyên. Với shop thời trang có đếm lượt khách vào, tỷ lệ chuyển đổi là tiêu chí rất đáng thêm; cách đo có trong bài đánh giá nhân viên tư vấn bằng tỷ lệ chuyển đổi.

Làm sao chuẩn hóa kết quả theo mức nền của từng ca?

Lấy trung bình 4 tuần gần nhất của cùng loại ca, cùng nhóm ngày làm mốc, rồi chia kết quả của từng người cho mốc đó.

  1. Chia loại ca. Ví dụ: ca sáng ngày thường, ca tối ngày thường, ca cuối tuần. Ngày lễ, ngày có khuyến mãi lớn tách riêng hoặc bỏ khỏi phép tính.
  2. Tính mức nền. Mức nền doanh số của một loại ca = tổng doanh số của loại ca đó trong 4 tuần ÷ số ca. Làm tương tự với giá trị hóa đơn trung bình.
  3. Tính kết quả từng người. Lấy doanh số trung bình mỗi ca của nhân viên trong tháng, theo từng loại ca họ đã làm.
  4. Chia cho mức nền. 100% là ngang mặt bằng của ca đó; trên 100% là tốt hơn, dưới 100% là kém hơn.
  5. Gộp nếu người đó làm nhiều loại ca. Lấy trung bình các tỷ lệ, có trọng số theo số ca đã làm ở mỗi loại.

Ví dụ minh họa: một cửa hàng tiện lợi có mức nền ca sáng 3.200.000đ/ca và ca tối 5.600.000đ/ca.

Nhân viên Ca Doanh số TB mỗi ca So với mức nền Xếp theo số thô Xếp sau chuẩn hóa
Nhân viên A Sáng 3.520.000đ 110% 3 1
Nhân viên B Tối 5.880.000đ 105% 1 2
Nhân viên C Tối 5.320.000đ 95% 2 3

Nhìn số thô, người ca sáng đứng cuối. Sau khi chuẩn hóa, chính người đó lại vượt mặt bằng ca mình nhiều nhất. Đây là chỗ khiến nhân viên ca vắng cảm thấy bị đối xử bất công nếu bạn chỉ nhìn doanh số tổng.

Lưu ý: khi một ca có hai người cùng đứng quầy và không tách được ai bán đơn nào, hãy chấm doanh số theo cả ca cho cả nhóm, chỉ chấm riêng các tiêu chí tách được theo người như lệch két hay tuân thủ quy trình.

Ghép các tiêu chí thành điểm tháng thế nào?

Quy mỗi tiêu chí ra thang 1–5 theo ngưỡng công bố trước, nhân với trọng số rồi cộng lại để được điểm tháng.

Ngưỡng dưới đây chỉ là ví dụ để bạn bắt đầu, không phải chuẩn ngành; hãy chỉnh sau 1–2 tháng chạy thử.

Điểm Doanh số / giá trị hóa đơn so với mức nền Tỷ lệ hàng trả lại Lệch két chưa giải trình Tuân thủ quy trình
5 Từ 110% trở lên Không cao hơn mức chung của cửa hàng 0 ca Không sót lần nào
4 Từ 103% đến dưới 110% — — —
3 Từ 97% đến dưới 103% Cao hơn mức chung tối đa 1 điểm % 1 ca Sót 1–2 lần
2 Từ 90% đến dưới 97% — — —
1 Dưới 90% Cao hơn mức chung trên 1 điểm % Từ 2 ca Sót trên 2 lần

Ví dụ minh họa (tiếp):

  • Nhân viên A: doanh số 110% (5 điểm), hóa đơn TB 104% (4), hàng trả bằng mức chung (5), lệch két 1 ca (3), tuân thủ đủ (5). Điểm tháng = 5×0,4 + 4×0,2 + 5×0,15 + 3×0,15 + 5×0,1 = 4,50.
  • Nhân viên B: doanh số 105% (4), hóa đơn TB 98% (3), hàng trả cao hơn mức chung 1,5 điểm % (1), không lệch két (5), sót 1 lần mở ca (3). Điểm tháng = 1,6 + 0,6 + 0,15 + 0,75 + 0,3 = 3,40.
  • Nhân viên C: doanh số 95% (2), hóa đơn TB 101% (3), hàng trả không cao hơn mức chung (5), không lệch két (5), tuân thủ đủ (5). Điểm tháng = 0,8 + 0,6 + 0,75 + 0,75 + 0,5 = 3,40.

B và C bằng điểm nhưng vì lý do khác nhau: B bán được nhưng hàng trả lại nhiều, cần xem lại cách tư vấn; C giữ quy trình tốt nhưng cần kèm thêm kỹ năng bán. Bảng điểm có giá trị nhất ở chỗ chỉ ra cần nói chuyện gì với từng người, không chỉ ở thứ hạng.

Khi nào đủ dữ liệu để kết luận về một nhân viên?

Khi người đó có ít nhất khoảng 8 ca trong kỳ và cửa hàng đã có 4 tuần dữ liệu làm mức nền; ít hơn thì chỉ ghi nhận, chưa xếp hạng.

Một ca mưa to, một ngày hết hàng chủ lực hay một đơn khách sỉ bất ngờ có thể làm lệch kết quả của người chỉ làm vài ca. Vì vậy:

  • ☐ Ghi chú sự kiện bất thường (mưa lớn, mất điện, hết hàng, khuyến mãi) ngay trong ngày để loại khỏi phép tính.
  • ☐ Không so người mới vào chưa đủ 4 tuần với người cũ; dùng tháng đầu để kèm cặp.
  • ☐ Đơn online giao cho ai xử lý thì tính cho người đó, và thống nhất trước ca nào chịu khung giờ nào.
  • ☐ Quyết định tăng lương, cho nghỉ việc nên dựa trên xu hướng 2–3 tháng, không dựa trên một tháng.
  • ☐ Công bố tiêu chí, trọng số, ngưỡng từ đầu tháng và không đổi hồi tố.

Nếu bạn muốn đặt mục tiêu cho từng ca trước khi bắt đầu tháng (khác với chấm điểm sau khi tháng kết thúc), xem cách làm trong bài giao KPI theo ca cho nhân viên bán lẻ.

Quy trình đánh giá hằng tháng gồm những bước nào?

Sáu bước, mất khoảng một buổi mỗi tháng nếu dữ liệu ca được ghi đều.

  1. Chốt dữ liệu tháng. Đảm bảo mọi ca đã chốt, các chênh lệch két đã có giải trình.
  2. Cập nhật mức nền. Tính lại trung bình 4 tuần gần nhất cho từng loại ca, bỏ các ngày đã ghi chú bất thường.
  3. Tính tỷ lệ và quy điểm. Điền vào bảng tính: tỷ lệ so mức nền, tỷ lệ hàng trả, số ca lệch, số lần sót quy trình, rồi quy ra điểm 1–5.
  4. Đọc theo nhóm vấn đề, không chỉ thứ hạng. Ai thấp ở doanh số, ai thấp ở chất lượng, ai thấp ở kỷ luật.
  5. Gặp riêng 10 phút. Hỏi nguyên nhân trước khi kết luận; thống nhất một việc cụ thể cần cải thiện tháng tới.
  6. Ghi nhận và thưởng. Thưởng theo điểm đã công bố, ghi rõ lý do; khen công khai người làm tốt ở ca vắng để cả đội thấy cách chấm là công bằng.

Phần lệch két là tiêu chí dễ gây tranh cãi nhất. Nếu cửa hàng chưa có quy trình đếm két rõ ràng, nên chuẩn hóa trước theo hướng dẫn chốt ca cửa hàng và kiểm soát thu ngân, rồi mới đưa vào bảng điểm.

Làm việc này trên VMASS như thế nào?

VMASS không có ô chấm điểm hay mục tiêu theo ca dựng sẵn; phần mềm cung cấp dữ liệu sạch theo người và theo ca để bạn điền vào bảng điểm.

  1. Tạo tài khoản riêng cho từng nhân viên và gán vào nhóm quyền phù hợp (ví dụ Thu ngân chỉ được bán và mở/chốt ca). Không dùng chung một tài khoản, nếu không dữ liệu không tách được theo người.
  2. Gắn người bán vào đơn. Khi thanh toán trên màn hình bán hàng, đơn được ghi kèm nhân viên bán; nếu nhân viên đăng nhập bằng tài khoản của mình, hệ thống tự nhận đúng người.
  3. Bật “Bắt buộc mở ca” trong cài đặt để không ai bán được khi chưa mở ca, kèm tiền mặt đầu ca.
  4. Chốt ca & đối soát tiền. Cuối ca, nhân viên đếm két và nhập số tiền mặt thực có. Máy so với số tiền lẽ ra phải có, ghi phần chênh lệch và bắt ghi lý do nếu điều chỉnh; phiếu cũng tách doanh thu theo từng hình thức thanh toán, kèm số hóa đơn và số sản phẩm trong ca. Đây là nguồn cho tiêu chí lệch két và tuân thủ quy trình.
  5. Xem Lịch sử ca để đếm số ca mỗi người đã làm, số ca lệch tiền và lý do đã ghi cho từng lần lệch.
  6. Dùng báo cáo nhân viên trong mục Phân tích để lấy doanh số theo người và so với kỳ trước. Khi chấm doanh số, lấy số từ báo cáo này; phiếu chốt ca dùng để đối soát tiền và đếm ca.
  7. Trả hàng trên hóa đơn gốc. Vì phiếu trả gắn với hóa đơn đã bán, bạn lần được hàng trả thuộc hóa đơn của ai để tính tiêu chí hàng trả lại. Cách đọc nguyên nhân trả hàng có trong bài phân tích lý do trả hàng.
  8. Ghi thưởng, hoa hồng vào lương. Trong hồ sơ nhân viên, bạn ghi thưởng, hoa hồng, phạt, tăng ca theo ngày; lương tính theo giờ, ngày hoặc tháng. VMASS chưa có chấm công vào/ra, nên số ca làm nên đối chiếu với Lịch sử ca.

Nếu dùng kết quả đánh giá ca để thưởng, hãy xem thêm cách tính tiền tăng ca và hoa hồng cho nhân viên bán hàng để bảng lương khớp với điểm đánh giá.

Câu hỏi thường gặp

Có nên thưởng cho người có doanh số cao nhất tháng không?

Không nên thưởng chỉ theo doanh số thô. Người làm ca đông gần như luôn dẫn đầu. Hãy thưởng theo điểm tháng đã chuẩn hóa theo mức nền của từng ca, có cả tiêu chí hàng trả lại và lệch két, để người làm tốt ở ca vắng cũng được ghi nhận.

Mức nền của mỗi ca nên tính trong bao lâu?

Khoảng 4 tuần gần nhất, tách theo loại ca và nhóm ngày (ngày thường, cuối tuần). Bỏ các ngày lễ, ngày khuyến mãi lớn hoặc có sự cố. Cập nhật lại mỗi tháng để mức nền theo kịp mùa vụ.

Hai nhân viên cùng đứng một ca thì chấm thế nào?

Nếu đơn có gắn người bán, chấm riêng như bình thường. Nếu không tách được ai bán đơn nào, chấm doanh số và giá trị hóa đơn theo cả ca cho cả hai, còn lệch két và tuân thủ quy trình chấm theo người chịu trách nhiệm mở, chốt ca.

VMASS có tự chấm điểm nhân viên theo ca không?

Không. VMASS ghi đơn theo nhân viên bán, lưu phiếu chốt ca với chênh lệch và lý do, có Lịch sử ca và báo cáo nhân viên. Bạn lấy các số này điền vào bảng điểm và tự đặt trọng số, ngưỡng phù hợp cửa hàng.

Đánh giá công bằng không cần phức tạp: một mức nền cho từng ca, 4–5 tiêu chí công bố trước và một buổi xem số mỗi tháng là đủ để người làm tốt được ghi nhận đúng. Muốn có dữ liệu ca tách theo từng nhân viên ngay từ tháng này, bạn có thể dùng thử VMASS miễn phí.