Các mô hình quán cà phê phổ biến gồm quán bình dân, quán mang đi, cafe sách, cafe làm việc, quán giải trí (acoustic, bóng đá, phim) và quán chủ đề (sân vườn, thú cưng). Chúng khác nhau ở khách chính, mặt bằng, giá ly và cách thu tiền. Hãy chọn mô hình theo phép tính hòa vốn, không theo trào lưu.
Bài này viết cho người đang tính mở quán cà phê và còn phân vân nên làm kiểu quán nào. Bạn sẽ có bảng so sánh các mô hình chính, cách phân biệt “mô hình” với “phong cách trang trí”, một phép tính để thử từng mô hình với vốn và mặt bằng của mình, và danh sách việc cần chốt trước khi ký thuê mặt bằng.
Có những mô hình quán cà phê phổ biến nào?
Có thể gom các mô hình quán cà phê thành năm nhóm theo cách quán kiếm tiền: bán nhanh, bán mang đi, bán thời gian ngồi, bán trải nghiệm giải trí và bán không gian theo chủ đề. Bảng dưới đây so sánh từng mô hình.
| Mô hình | Khách chính | Mặt bằng và thiết bị | Tiền đến từ đâu | Chỗ khó khi vận hành |
|---|---|---|---|---|
| Quán bình dân, quán cóc | Người đi làm, người quanh khu, nhóm bạn ngồi đông | Nhỏ, bàn ghế thấp, ít trang trí | Nhiều ly giá thấp, bán thêm trà đá, hạt, nước ngọt | Lãi mỗi ly mỏng, phụ thuộc vị trí và lượng khách đi qua |
| Quán mang đi (take-away), xe đẩy | Học sinh, sinh viên, nhân viên văn phòng mua trên đường đi | Ki-ốt hoặc mặt tiền hẹp, quầy pha chế, có khi chỉ là xe đẩy | Bán nhanh vào giờ cao điểm sáng, trưa | Phải ra ly nhanh, menu gọn, khách ít trung thành nếu gần đó có quán tương tự |
| Cafe sách, cafe yên tĩnh | Người thích đọc, sinh viên ôn bài | Không gian yên, nhiều chỗ ngồi đơn, kệ sách | Ly giá cao hơn bù cho thời gian khách ngồi | Một khách giữ ghế nhiều giờ, ghế quay vòng chậm |
| Cafe làm việc (co-working) | Người làm tự do, nhóm học, nhóm họp nhỏ | Wi-Fi ổn định, ổ cắm điện ở từng bàn, phòng họp nhỏ, máy chiếu | Đồ uống cộng phí phòng hoặc phí theo giờ | Chi phí điện, mạng, thiết bị; phải giữ trật tự cho người làm việc |
| Cafe acoustic, nhạc sống | Giới trẻ, nhân viên văn phòng buổi tối | Sân khấu nhỏ, dàn âm thanh, cách âm | Doanh thu dồn vào các tối có chương trình | Chi phí nhạc công, ban ngày vắng, cần hỏi rõ quyền phát nhạc |
| Cafe bóng đá, thể thao | Nhóm bạn mê thể thao, đến xem trận | Màn hình lớn hoặc máy chiếu, chỗ ngồi đông | Đông dồn theo lịch thi đấu, bán thêm đồ ăn nhẹ | Doanh thu thất thường theo mùa giải, ồn vào giờ khuya |
| Cafe phim, phòng riêng | Cặp đôi, nhóm bạn trẻ | Nhiều phòng nhỏ, máy chiếu, ghế nệm | Phí phòng theo giờ cộng đồ uống, đồ ăn tính riêng | Vốn làm phòng lớn, cần quản lý giờ vào ra từng phòng, cần hỏi rõ quyền chiếu phim |
| Cafe sân vườn, cây xanh | Gia đình, nhóm bạn cuối tuần | Diện tích rộng, thường ở ngoại ô hoặc trong hẻm lớn | Khách đông cuối tuần, ngồi theo nhóm | Tiền thuê đất rộng, chăm cây, phụ thuộc thời tiết |
| Cafe thú cưng | Người yêu chó mèo, giới trẻ | Khu riêng cho vật nuôi, vệ sinh thường xuyên | Đồ uống giá cao hơn hoặc vé vào cửa | Chăm sóc vật nuôi mỗi ngày, mùi và vệ sinh, cần người có kinh nghiệm |
Không mô hình nào “dễ” hơn hẳn. Mô hình bán nhanh cần vị trí đông người qua lại. Mô hình ngồi lâu cần giá ly đủ cao. Mô hình giải trí và chủ đề cần vốn lớn hơn và người vận hành có nghề riêng.
Mỗi nhóm mô hình kiếm tiền và gặp khó ở đâu?
Khác biệt lớn nhất giữa các mô hình là quán bán ly nhanh hay bán thời gian khách ngồi. Điều đó quyết định giá ly, số ghế cần có và giờ nào phải đủ người làm.
Nhóm bán nhanh: quán bình dân và quán mang đi
Quán bình dân và quán mang đi sống nhờ số ly. Menu nên gọn, tập trung vào vài món cà phê và trà bán chạy để pha nhanh, ít hỏng nguyên liệu. Quán mang đi gần trường học, khu văn phòng thường đông dồn vào giờ sáng và trưa. Vì vậy, quầy phải ra ly nhanh và thu tiền nhanh, nhất là khi khách trả bằng chuyển khoản. Chỗ dễ lỗ là chọn mặt bằng đắt mà lượng người qua lại không đủ.
Nhóm bán thời gian ngồi: cafe sách và cafe làm việc
Ở cafe sách và cafe làm việc, khách trả tiền cho một chỗ ngồi yên tĩnh trong vài giờ. Một ghế chỉ phục vụ được ít lượt khách mỗi ngày, nên giá ly phải cao hơn quán bình dân, hoặc quán thu thêm phí phòng, phí theo giờ. Tiện ích là thứ giữ khách: Wi-Fi ổn định, ổ cắm, ánh sáng, bàn đủ rộng. Khách quen ở nhóm này quay lại thường xuyên, nên chương trình tích điểm thường có tác dụng.
Nhóm giải trí: acoustic, bóng đá, phim
Với cafe acoustic, bóng đá và cafe phim, khách đến vì chương trình, ly nước chỉ là phần đi kèm. Doanh thu dồn vào tối có nhạc, ngày có trận hoặc giờ cao điểm cuối tuần, còn những lúc khác có thể vắng. Chi phí riêng của nhóm này là thiết bị âm thanh, màn chiếu, cách âm, nhạc công. Trước khi mở, hãy hỏi rõ quyền phát nhạc, chiếu phim hoặc phát sóng trận đấu cho khách xem ở quán. Cafe phim còn phải tính giờ vào ra từng phòng cho đúng.
Nhóm theo chủ đề: sân vườn, thú cưng và các ý tưởng riêng
Quán theo chủ đề bán một trải nghiệm khó tìm ở chỗ khác: khu vườn rộng, vật nuôi, một sở thích chung. Điểm mạnh là khách thường sẵn sàng đi xa và dễ chụp ảnh chia sẻ. Điểm yếu là chi phí giữ chủ đề chạy hằng ngày. Có thể kể đến tiền thuê đất rộng, chăm cây, chăm vật nuôi, vệ sinh. Có quán còn cần thêm người chuyên trách. Nếu chủ đề hẹp, lượng khách tiềm năng cũng hẹp. Hãy thử xem chủ đề đó có đủ người trong bán kính quán phục vụ hay không.
Phong cách trang trí có phải là mô hình quán không?
Không. Phong cách trang trí như công nghiệp, vintage, Hàn Quốc, hiện đại hay nhiều cây xanh là cách quán trông như thế nào. Mô hình quán là cách quán bán hàng và kiếm tiền.
Cùng một phong cách có thể dùng cho nhiều mô hình. Ví dụ, quán mang đi vẫn có thể làm mặt tiền kiểu công nghiệp với tường gạch thô. Cafe làm việc có thể theo phong cách hiện đại với kính và không gian mở. Cafe sách hợp với tông gỗ nâu kiểu Hàn Quốc. Vì vậy nên chọn mô hình trước, rồi mới chọn phong cách hợp với khách của mô hình đó. Làm ngược lại dễ dẫn tới một quán đẹp nhưng sai giá, sai giờ mở cửa, sai số ghế.
Gợi ý nhanh cho từng phong cách:
- Công nghiệp (tường gạch, bê tông, gỗ để mộc): tiết kiệm phần sơn sửa, hợp với quán mang đi và quán ngồi nhanh.
- Vintage: hợp với cafe sách, cafe acoustic, khách thích chụp ảnh.
- Hàn Quốc (tông nâu, gỗ, cây xanh nhỏ): hợp với quán cho giới trẻ ngồi lâu.
- Hiện đại (kính, vách ngăn, không gian mở): hợp với cafe làm việc, quán văn phòng.
- Cây xanh: hợp với quán sân vườn. Nhớ tính cả tiền và công chăm cây vào chi phí hằng tháng.
Làm sao biết mô hình nào hợp với vốn và mặt bằng của bạn?
Tính doanh thu hòa vốn cho từng mô hình rồi đổi ra số ly mỗi ngày. Sau đó xem mặt bằng của bạn có đủ khách và đủ ghế để bán số ly đó không. Mô hình nào cần số ly vượt quá sức chứa hoặc lượng khách quanh quán thì loại.
- Cộng chi phí cố định mỗi tháng của mô hình: tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên cố định, khấu hao thiết bị (máy pha, màn chiếu, âm thanh), điện nước, mạng, các khoản khác.
- Ước tính biên lãi gộp: (giá bán trung bình − giá vốn nguyên liệu trung bình) ÷ giá bán trung bình. Giá vốn lấy từ định lượng từng món, không đoán.
- Tính doanh thu hòa vốn = chi phí cố định ÷ biên lãi gộp.
- Đổi ra số ly mỗi ngày = doanh thu hòa vốn tháng ÷ số ngày mở cửa ÷ giá ly trung bình.
- Kiểm sức chứa với quán ngồi lâu: mỗi ghế phục vụ được bao nhiêu lượt một ngày = số giờ mở cửa ÷ thời gian khách ngồi trung bình. Từ đó tính số ghế phải luôn có khách.
- So với thực tế quanh mặt bằng: đứng đếm người qua lại và khách ở các quán gần đó vào giờ cao điểm, vài ngày khác nhau.
Ví dụ minh họa (số giả định, chỉ để thấy cách tính, không phải mức chuẩn của ngành):
| Chỉ số | Quán mang đi | Cafe làm việc |
|---|---|---|
| Chi phí cố định mỗi tháng | 12.000.000đ | 45.000.000đ |
| Biên lãi gộp | 55% | 65% |
| Doanh thu hòa vốn mỗi tháng | ≈ 21.820.000đ | ≈ 69.230.000đ |
| Doanh thu hòa vốn mỗi ngày (30 ngày) | ≈ 727.000đ | ≈ 2.308.000đ |
| Giá ly trung bình | 25.000đ | 45.000đ |
| Số ly cần bán mỗi ngày | khoảng 30 ly | khoảng 52 ly |
Với cafe làm việc trong ví dụ, giả sử quán mở 14 giờ mỗi ngày và khách ngồi trung bình 2 giờ. Khi đó mỗi ghế tối đa 7 lượt khách một ngày. Để bán 52 ly, quán cần trung bình khoảng 8 ghế luôn có người. Nếu quán có 30 chỗ, tức là khoảng một phần tư số ghế phải kín suốt giờ mở cửa. Con số này giúp bạn so với lượng khách thật quanh mặt bằng, thay vì chỉ nhìn số ghế lúc quán đông nhất. Muốn hiểu kỹ hơn về công thức, xem bài doanh thu hòa vốn là gì và cách tính.
Trước khi chốt mô hình, rà nhanh danh sách sau:
- ☐ Đã đếm người qua lại và khách ở quán gần đó vào ít nhất 3 khung giờ, 2–3 ngày khác nhau.
- ☐ Đã có định lượng và giá vốn cho 5–10 món chính, tính ra biên lãi gộp.
- ☐ Số ly hòa vốn mỗi ngày nằm trong sức chứa của quán và lượng khách quanh đó.
- ☐ Đã tính tiền dự phòng cho vài tháng đầu khi doanh thu chưa đủ hòa vốn.
- ☐ Đã hỏi rõ các thủ tục, giấy phép và quyền phát nhạc, chiếu phim (nếu có) với cơ quan, đơn vị liên quan ở địa phương.
- ☐ Đã chọn cách thu tiền phù hợp: bán tại quầy, theo bàn, hay thu phí theo giờ.
Làm việc này trên VMASS
VMASS giúp bạn thử phép tính hòa vốn trước khi mở, rồi theo dõi số thật theo đúng cách bán của mô hình đã chọn. Các bước dưới đây dùng tên menu và chức năng có trong phần mềm.
- Tạo cửa hàng và chọn ngành cafe. Khi đăng ký, VMASS tạo sẵn dữ liệu mẫu theo ngành để bạn sửa thành menu của mình thay vì nhập từ đầu.
- Khai món, tùy chọn và định lượng. Mỗi món có thể có size, topping, mức đá, đường. Khai định lượng nguyên liệu cho từng món để phần mềm trừ kho khi bán và tính giá vốn món từ giá vốn bình quân của từng nguyên liệu theo phiếu nhập.
- Thử hòa vốn ở Tổng quan → Điểm hòa vốn. Nhập các ô Chi phí cố định (tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên cố định, khấu hao thiết bị, quản lý và marketing, chi phí cố định khác) và chọn kỳ Ngày, Tháng, Quý hoặc Năm. Kết quả hiện Doanh thu hòa vốn và Số lượng hòa vốn. Bạn có thể nhập riêng từng bộ chi phí để so hai mô hình.
- Chọn cách bán theo mô hình. Quán mang đi bán tại quầy, không cần chọn bàn, và có thể tính tiền bằng điện thoại; xem thêm cách tính tiền trên điện thoại cho quầy nhỏ. Quán ngồi tại chỗ dựng sơ đồ bàn, in hóa đơn tạm tính, chuyển bàn khi khách đổi chỗ. Quán ngồi lâu có thể cho khách tự gọi thêm qua menu QR theo bàn và bấm gọi phục vụ; cách làm có trong bài gọi món bằng mã QR tại bàn.
- Nối quầy với khu pha chế. Đơn đã nhận hiện ở màn hình Bếp / Pha chế, hoặc in phiếu cho khu pha chế.
- Thu phí theo giờ nếu có. Với cafe phim, phòng họp hay cafe làm việc thu phí giờ, bạn có thể tạo một món dịch vụ như “Phí phòng 1 giờ” và bán theo số giờ. VMASS không tự bấm giờ cho từng phòng, nên nhân viên cần ghi giờ vào ra.
- Giữ khách quen và đặt bàn. Lưu khách hàng, tích điểm và xếp hạng khách cho mô hình có nhiều khách quay lại. Quán acoustic hay sân vườn có thể nhận đặt bàn online.
- Theo dõi sau khi mở. Bật bắt buộc mở ca, chốt ca để đối chiếu tiền từng ca. Xem báo cáo bán chạy và biểu đồ doanh thu theo giờ để biết mô hình đang sống nhờ khung giờ nào.
Khi menu đã chạy ổn, bạn có thể đọc tiếp cách xây dựng menu quán cafe có lãi và cách đối soát đơn mang đi và tại chỗ nếu quán bán cả hai kiểu.
Câu hỏi thường gặp
Mô hình quán cà phê nào cần ít vốn nhất?
Thường là quán mang đi hoặc quán bình dân, vì mặt bằng nhỏ và ít trang trí. Nhưng ít vốn không có nghĩa là dễ có lãi: lãi mỗi ly mỏng nên cần vị trí đông người qua lại. Hãy tính số ly hòa vốn mỗi ngày trước khi quyết định.
Có nên kết hợp hai mô hình trong một quán không?
Có, nếu hai mô hình phục vụ khách ở những giờ khác nhau. Ví dụ quán bán mang đi buổi sáng và cho khách ngồi làm việc buổi chiều. Khi đó nên tách nguồn đơn mang đi và tại chỗ để biết phần nào đang đem lại lãi.
Cafe sách, cafe làm việc có nên thu phí theo giờ không?
Nên cân nhắc khi khách ngồi lâu mà gọi ít. Có quán thu phí phòng hoặc phí theo giờ, có quán đặt mức gọi món tối thiểu. Thử bằng phép tính: một ghế mỗi ngày phục vụ được bao nhiêu lượt khách và mang về bao nhiêu tiền.
Mở quán theo trend có rủi ro gì?
Rủi ro lớn nhất là lượng khách giảm khi trào lưu qua, trong khi tiền thuê và khấu hao vẫn phải trả. Hãy chọn mô hình hòa vốn được với lượng khách thường ngày, coi phần khách đến vì trào lưu là phần cộng thêm.
Chọn mô hình quán cà phê là chọn cách quán kiếm tiền, phong cách trang trí đến sau. Hãy tính hòa vốn cho hai, ba mô hình bằng chi phí thật của mặt bằng bạn đang xem, rồi đứng đếm khách vài buổi trước khi ký hợp đồng. Nếu cần một phần mềm quản lý quán cafe, nhà hàng để chạy thử, bạn có thể dùng thử VMASS miễn phí.