Quy trình nhập hàng tạp hóa nhiều mã gồm năm việc: đối chiếu hàng giao với đơn đặt, đếm theo đơn vị bán lẻ, tách riêng hàng lỗi, ghi phiếu nhập ngay khi hàng còn ở cửa, và để người thứ hai duyệt phiếu. Năm việc này chia thành bảy bước bên dưới, giữ tồn kho và giá vốn đúng từ đầu.
Phần lớn chỗ lệch tồn ở tiệm tạp hóa không sinh ra lúc bán mà sinh ra lúc nhận hàng: ghi thiếu một thùng, quên hàng tặng, nhập “2” thay vì “48”. Bài này đi theo đúng trình tự một lần nhận hàng, kèm cách quy đổi thùng ra lẻ và cách ghi hàng tặng để giá vốn không bị lệch.
Vì sao tạp hóa nhiều mã hàng hay lệch tồn ngay từ khâu nhập?
Vì một tiệm tạp hóa nhận hàng từ nhiều nhà cung cấp, mỗi người một kiểu đơn vị tính và một kiểu phiếu giao, trong lúc vẫn phải bán cho khách. Mỗi lỗi nhỏ ở cửa kho sẽ nằm lại trong sổ cho tới lần kiểm kê sau.
Các lỗi hay gặp nhất và cách chặn từng lỗi:
| Lỗi lúc nhận hàng | Hậu quả trên sổ | Cách chặn |
|---|---|---|
| Ghi phiếu “để tối làm” | Quên số lượng, ghi theo trí nhớ; hàng đã bán trước khi được nhập nên tồn có lúc âm | Ghi phiếu ngay khi hàng còn ở cửa |
| Nhập theo thùng, bán theo chai | Tồn thiếu hàng chục đơn vị, giá vốn mỗi chai bị đội lên nhiều lần | Thống nhất một đơn vị tính cho mỗi mã, quy đổi trước khi ghi |
| Quên hàng tặng kèm (mua 10 tặng 1) | Hàng có trên kệ nhưng không có trên sổ, giá vốn ghi cao hơn thực tế | Cộng hàng tặng vào số lượng, giữ nguyên tổng tiền |
| Ký nhận theo phiếu giao, không đếm | Thiếu hàng nhưng sổ vẫn ghi đủ, tiền trả cho cả phần không nhận | Đếm từng mã, ghi số thực nhận |
| Hàng móp, hàng cận hạn vẫn nhập kho | Tồn có nhưng không bán được, sau phải hủy | Tách riêng, trả hoặc đổi ngay trong ngày |
| Chọn nhầm mã gần giống (gói 65g và gói 75g) | Một mã thừa, một mã thiếu dù tổng số đúng | Quét mã vạch thay vì tìm theo tên |
Nếu chỉ sửa được hai việc, hãy bắt đầu từ thói quen ghi phiếu ngay và quy ước đơn vị tính, vì hai lỗi này làm sai cả số lượng lẫn giá vốn.
Trước khi xe hàng tới cần chuẩn bị gì?
Cần bốn thứ: đơn đặt hàng để đối chiếu, danh mục mã hàng đã thống nhất đơn vị tính, một chỗ để hàng chờ kiểm và một người được giao việc nhận hàng.
- Đơn đặt hàng. Ghi lại mình đã đặt gì, bao nhiêu, giá thỏa thuận bao nhiêu, dù chỉ là tin nhắn với người giao. Không có đơn thì không có gì để so khi hàng về thiếu hoặc sai giá. Cách tính số lượng cần đặt mỗi tuần có trong bài lịch nhập hàng tạp hóa theo nhóm bán chạy, bán chậm.
- Danh mục mã có đơn vị tính rõ. Mỗi mã hàng chỉ một đơn vị theo dõi tồn, nên chọn đơn vị bạn bán ra nhiều nhất (chai, gói, lon). Hàng bán cả thùng lẫn lẻ thì quyết định từ đầu: tách thành hai mã, hay chỉ theo dõi lẻ và quy đổi thùng khi nhập.
- Mã vạch trên từng mã. Hàng có mã của hãng thì dùng mã đó; hàng chia lẻ, hàng tự đóng gói thì tự đặt mã nội bộ theo cách trong bài cách tạo mã vạch cho sản phẩm. Có mã thì lúc nhận hàng quét là ra đúng mặt hàng, không phải dò tên.
- Chỗ để hàng chờ kiểm. Một góc riêng sát cửa kho. Hàng chưa đếm xong thì chưa lên kệ, để không lẫn với hàng cũ.
- Người nhận hàng. Giao rõ ca nào ai nhận. Người nhận đếm và ghi phiếu; người duyệt (thường là chủ tiệm) là một người khác.
Quy trình nhập hàng tạp hóa gồm những bước nào?
Gồm bảy bước, đi từ lúc xe hàng đến tới lúc hàng lên kệ. Mã hàng càng có sẵn trong danh mục, có mã vạch, thì các bước càng nhanh.
- So phiếu giao với đơn đặt. Trước khi dỡ hàng, xem nhà cung cấp giao đúng mã, đúng quy cách (gói 65g hay 75g, thùng 24 hay 30) và đúng giá đã thỏa thuận chưa.
- Đếm từng mã, kể cả hàng tặng. Đếm số thùng, mở ngẫu nhiên một thùng xem có đủ số lẻ bên trong không. Hàng tặng, hàng khuyến mãi kèm theo cũng đếm và ghi.
- Kiểm hạn dùng và bao bì. Với sữa, bánh, đồ uống, ghi hạn dùng gần nhất của lô. Hàng móp, rách, chảy nước hoặc hạn quá ngắn thì để riêng.
- Xử lý hàng không đạt ngay tại chỗ. Trả lại người giao hoặc ghi chú trên phiếu giao để đổi, bù. Không nhập phần này vào kho.
- Ghi phiếu nhập khi hàng còn ở cửa. Ghi theo số thực nhận (không phải số trên phiếu giao), đơn vị đã quy đổi, đơn giá, nhà cung cấp, ngày nhập, hạn dùng và mã lô nếu có.
- Ghi tiền: trả ngay hay ghi nợ. Phần chưa trả là công nợ với nhà cung cấp, cần ghi cùng lúc để cuối tháng đối chiếu được. Cách theo dõi khoản này xem ở bài quản lý công nợ cửa hàng tạp hóa.
- Duyệt phiếu rồi mới lên kệ. Người duyệt xem lướt số lượng và đơn giá từng dòng (cách soát ở mục dưới). Duyệt xong, hàng mới được xếp lên kệ.
Hàng thùng bán lẻ và hàng tặng kèm ghi thế nào cho đúng?
Quy đổi về đơn vị bán lẻ trước khi ghi: số lượng nhân với số lẻ mỗi thùng, đơn giá chia cho số lẻ mỗi thùng. Hàng tặng thì cộng vào số lượng và giữ nguyên tổng tiền đã trả.
| Trường hợp | Công thức | Ví dụ minh họa |
|---|---|---|
| Nhập thùng, bán lẻ | Số lượng = số thùng × số lẻ mỗi thùng; đơn giá = giá thùng ÷ số lẻ mỗi thùng | 2 thùng nước mắm 24 chai, 456.000đ/thùng → 48 chai, 19.000đ/chai, thành tiền 912.000đ |
| Mua kèm hàng tặng | Đơn giá = tổng tiền trả ÷ (số mua + số tặng) | Mua 10 thùng nước ngọt 24 lon, 198.000đ/thùng, tặng 1 thùng → 264 lon, 1.980.000đ, 7.500đ/lon |
| Giá vốn bình quân sau khi nhập | (tồn cũ × giá vốn cũ + số nhập × giá nhập) ÷ (tồn cũ + số nhập) | Còn 30 lon giá vốn 8.000đ, nhập 264 lon 7.500đ → 2.220.000đ ÷ 294 lon ≈ 7.551đ/lon |
Vì sao hàng tặng phải cộng vào số lượng: nếu bỏ qua thùng tặng, sổ chỉ có 240 lon với đơn giá 8.250đ, trong khi trên kệ có 264 lon. Tồn thiếu 24 lon, giá vốn mỗi lon cao hơn thực tế 750đ, lãi gộp báo cáo thấp hơn lãi thật.
Vì sao nhập nhầm đơn vị nguy hiểm hơn ta nghĩ. Ví dụ minh họa: mã nước mắm đang còn 10 chai, giá vốn 19.000đ/chai. Người nhận ghi “2” (ý là 2 thùng) với thành tiền 912.000đ. Sổ tưởng chỉ nhập 2 chai trị giá 912.000đ, nên giá vốn bình quân thành (190.000 + 912.000) ÷ 12 ≈ 91.833đ/chai, gần gấp năm lần giá thật. Tồn thì thiếu 46 chai. Một dòng sai như vậy làm hỏng cả báo cáo lãi lỗ của mặt hàng đó cho tới khi được sửa.
Với hàng vừa bán thùng vừa bán lẻ (thùng mì, lốc sữa), cách ít lỗi nhất là theo dõi tồn theo đơn vị lẻ. Khi khách mua cả thùng, thu ngân bán đủ số lẻ tương ứng hoặc dùng một mã “thùng” riêng có tồn riêng. Đừng để cùng một món hàng lúc ghi theo thùng, lúc ghi theo lẻ trên cùng một mã.
Làm sao biết phiếu nhập đã ghi đúng?
Soát ba con số: tổng tiền phiếu khớp với hóa đơn của nhà cung cấp, đơn giá mỗi dòng gần với giá lần nhập trước, và giá vốn sau khi nhập không nhảy bất thường.
- ☐ Tổng tiền phiếu nhập bằng tổng hóa đơn của nhà cung cấp (trừ phần hàng trả lại).
- ☐ Đơn giá từng dòng chênh không quá vài phần trăm so với lần nhập trước; chênh nhiều thì hỏi lại nhà cung cấp hoặc kiểm đơn vị tính.
- ☐ Số lượng là số thực nhận, đã quy đổi về đơn vị của mã hàng.
- ☐ Hàng tặng đã được cộng vào số lượng.
- ☐ Hàng có hạn dùng đã ghi hạn của lô.
- ☐ Mỗi mã chỉ xuất hiện một dòng trong phiếu; nhận hai lô cùng mã thì cộng gộp.
- ☐ Phần chưa trả tiền đã ghi thành công nợ với đúng nhà cung cấp.
Dấu hiệu dễ thấy nhất của lỗi đơn vị tính là đơn giá cao hoặc thấp hơn giá thường hàng chục lần (đúng bằng số lẻ trong một thùng). Người duyệt chỉ cần nhìn cột đơn giá là bắt được phần lớn lỗi. Phần lệch nào vẫn lọt qua sẽ hiện ra ở lần kiểm kê; cách đếm và tìm nguyên nhân từng dòng lệch có trong bài đối chiếu tồn kho thực tế với hệ thống.
Làm việc này trên VMASS như thế nào?
Trên VMASS, việc nhận hàng đi qua mục Nhập kho: nhân viên ghi phiếu, chủ tiệm duyệt, tồn và giá vốn bình quân được cập nhật khi phiếu được ghi sổ.
- Tạo nhà cung cấp. Ở mục Nhà cung cấp, lưu tên, số điện thoại, mã số thuế và tài khoản ngân hàng của từng nơi giao hàng. Mỗi phiếu nhập gắn với một nhà cung cấp để theo dõi hàng đã nhập và công nợ.
- Tạo phiếu nhập. Vào Nhập kho, chọn nhà cung cấp và ngày, thêm từng dòng: mặt hàng, số lượng, đơn giá. Mỗi dòng ghi được hạn dùng, mã lô và vị trí để hàng. Mã phiếu được tự sinh theo ngày nhập.
- Đưa dòng hàng vào nhanh. Màn nhập kho có chế độ quét mã vạch bằng camera (trên trình duyệt hỗ trợ) và chế độ chụp ảnh hóa đơn để hệ thống đọc giúp. VMASS chỉ tự ghép dòng với mặt hàng có sẵn khi mã vạch cùng đơn vị tính, hoặc tên cùng đơn vị tính, khớp đúng một mặt hàng; trường hợp chỉ gần giống được đưa ra dạng gợi ý để bạn xác nhận. Vẫn nên soát lại số lượng và đơn giá mà máy đọc được.
- Quy đổi đơn vị trước khi ghi. Mỗi mặt hàng trong kho có một đơn vị tính và VMASS không tự đổi thùng ra chai, nên bạn ghi số lượng và đơn giá theo đơn vị của mặt hàng, như bảng quy đổi ở trên.
- Duyệt phiếu. Phiếu do nhân viên tạo ở trạng thái chờ xét duyệt và chưa cộng vào tồn; chủ tiệm duyệt hoặc từ chối. Phiếu chủ tiệm tự tạo được ghi ngay. Phiếu còn chờ duyệt thì xóa được nếu ghi sai.
- Xem kết quả sau khi ghi. Tồn được cộng, giá vốn bình quân được tính lại theo công thức bình quân gia quyền, đơn giá nhập gần nhất được lưu. Mở lịch sử nhập của từng mặt hàng để so giá giữa các lần nhập. Hàng có ghi hạn dùng sẽ có cảnh báo khi còn 7 ngày và 3 ngày.
- Phân quyền nhận hàng. Tạo tài khoản riêng cho người nhận hàng và cho nhóm quyền của họ quyền Nhập kho (tạo, xem), còn việc duyệt để chủ tiệm giữ.
- Trả tiền và trả hàng. Công nợ với từng nhà cung cấp và các lần trả tiền (tiền mặt hoặc chuyển khoản) theo dõi ở mục Nhà cung cấp. Hàng lỗi phát hiện sau khi đã nhập thì ghi phiếu trả nhà cung cấp ở mục Xuất kho để tồn được trừ.
Sau khi nhập, trang Kho cho biết mặt hàng nào đã hết, sắp hết (tồn bằng hoặc dưới ngưỡng tối thiểu bạn đặt, mặc định là 10) hoặc chưa có giá vốn. Lọc theo trạng thái sắp hết là có danh sách cần đặt cho lần nhập sau. Nếu tiệm mới bắt đầu dùng phần mềm, bài checklist 7 ngày vận hành phần mềm cho tạp hóa giúp bạn dựng danh mục và tồn đầu kỳ trước khi áp dụng quy trình này.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhập phiếu vào phần mềm cuối ngày cho đỡ mất thời gian không?
Không. Để cuối ngày thì phải ghi theo trí nhớ, dễ sót hàng tặng và hàng trả lại, và hàng đã bán trong ngày có thể làm tồn âm trước khi phiếu được ghi. Ghi ngay lúc nhận hàng chỉ mất vài phút mỗi nhà cung cấp.
Hàng tặng kèm có cần nhập vào kho không?
Có. Hàng tặng vẫn nằm trên kệ và vẫn được bán, nên phải có trong tồn. Cộng số hàng tặng vào số lượng và giữ nguyên tổng tiền đã trả; đơn giá mỗi đơn vị sẽ tự thấp xuống, đúng với giá vốn thật.
Nhà cung cấp giao thiếu so với phiếu giao thì ghi thế nào?
Ghi theo số thực nhận, không theo số trên phiếu giao. Phần thiếu ghi chú lại trên phiếu giao để nhà cung cấp bù hoặc trừ tiền. Khi hàng bù tới thì ghi một phiếu nhập mới cho phần đó.
Ai nên duyệt phiếu nhập kho?
Người không trực tiếp nhận hàng, thường là chủ tiệm. Người duyệt soát tổng tiền với hóa đơn và nhìn cột đơn giá; một người vừa nhận vừa duyệt thì lỗi đơn vị tính và hàng thiếu khó bị phát hiện.
Tồn kho đúng bắt đầu từ cửa kho: đếm đủ, quy đổi một đơn vị, ghi phiếu ngay và có người duyệt. Làm đều trong vài tuần, số lệch ở lần kiểm kê sau sẽ ít đi rõ rệt. Nếu muốn thử ghi phiếu nhập và duyệt phiếu với hàng của chính tiệm, bạn có thể dùng thử VMASS miễn phí.